ଶିଖ୍‍ ଗୁରୁମାନଙ୍କ ପିଲାଦିନ

(ପ୍ରଥମ ଭାଗ)

ଡକ୍ଟର ଜଗନ୍ନାଥ ମହାନ୍ତି

ଶୁଭଶ୍ରୀ ମହାନ୍ତି

ନୂଆ ଦିନର କାମନା

ଆଜିକାଲି ଶିଖ୍‍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ନିଜପାଇଁ ଅଲଗା ଦେଶ ଗଢ଼ିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି-। ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ବିରୋଧୀ ବୋଲି ଭାବୁଛନ୍ତି । ମାତ୍ର ସେମାନେ ଭୁଲଯାନ୍ତି ସେ ଶିଖ୍‍ଧର୍ମ ହିନ୍ଦୁଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ହିଁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା । ଶିଖ୍‍ଧର୍ମର ଗୁରୁମାନେ ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟମାନଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାରରୁ ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ । ଏଥିପାଇଁ ସେମାନେ ଲଢ଼େଇ କରିଥିଲେ, କଷ୍ଟ ସହିଥିଲେ, ଏମିତିକି ଗୁରୁ ତେଗବାହାଦୁର ନିଜ ଜୀବନକୁ ବଳି ଦେଇଥିଲେ-।

ସ୍ଵାଧୀନ ଭାରତ ଧର୍ମନିରପକ୍ଷ । ଏହାର ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ସବୁଧର୍ମ ସମାନ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକ ନିଜର ମନ ମୁତାବକ ଯେ କୌଣସି ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବ, ପାଳନ କରିପାରିବ । ଏଥିପାଇଁ କୌଣସି ବାଧା ନାହିଁ, ଅସୁବିଧା ନାହିଁ । ଆମ ଦେଶର ଶାସନ, ରାଜନୀତି, ଶିକ୍ଷା, ବିଜ୍ଞାନ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, କୃଷି, ଶିଳ୍ପ, ବାଣିଜ୍ୟ ଆଦି ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସବୁଧର୍ମର ଲୋକ ସମାନ ସୁବିଧା ପାଇ ଆସିଛନ୍ତି । ତେଣୁ ଆମେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଦେଶ ବା ରାଜ୍ୟ ଦାବି କରିବା କାହିଁକ ? ସାରା ଭାରତ ତ ଆମରି ଦେଶ ।

ଶିଖ୍‍ମାନେ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଅନ୍ୟାୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଲଢ଼େଇ କରି ଆସିଛନ୍ତି I ଶିଖ୍‍ଧର୍ମର ସାଧୁସନ୍ଥମାନେ ଏହି ଦେଶରେ ସୁଖଶାନ୍ତି, ନ୍ୟାୟ ଓ ସଦିଚ୍ଛାର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ନିଜର ଆଦର୍ଶକୁ ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ଫୁଟାଇଛନ୍ତି । ହିନ୍ଦୁମାନେ ଶିଖ୍‍ ଗୁରୁଦ୍ୱାରକୁ ଯାଇ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି ଏବଂ ଶିଖ୍‍ମାନେ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଇ ପୂଜା କରନ୍ତି ।

ସବୁ ଧର୍ମର ମୂଳନୀତି ସମାନ । ସବୁ ଧର୍ମର ଲକ୍ଷ୍ୟ ସମାନ । ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତି ଓ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଆର୍ଶୀବାଦ ଲାଭ ପାଇଁ ସବୁଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ଏ ଦିଗରେ ସବୁ ଧର୍ମଗୁରୁମାନେ ବାଟ ବତାଇଥାନ୍ତି, ଦିଗ୍‍ଦର୍ଶନ ଦେଇଥାନ୍ତି । ସେଥିପାଇଁ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରକୃତ ଗୁରୁ, ସେମାନେ ସବୁଧର୍ମର ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ଲାଭ କରିଥାନ୍ତି । ସବୁରି ହୃଦୟ ସିଂହାସନରେ ସେମାନେ ଆସନ ପାଇଥାନ୍ତି ।

ଏହି ବହିରେ ଶିଖ୍‍ ଧର୍ମର ଦଶଜଣ ଗୁରୁ ଯେଉଁମାନେ ଶିଖ୍‍ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ, ପାଳନ କରିଥିଲେ ଓ ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଜୀବନୀ ଦିଆଯାଇଛି I ସେମାନେ କିପରି ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରୁ ନିଜର ନୀତି ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ହିନ୍ଦୁଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁକାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ଏଥିରେ ଲେଖାଯାଇଛି । ସାରାଦେଶକୁ ସେମାନେ ଆପଣାର ମଣିଥିଲେ ।

ହିନ୍ଦୁ ଶିଖ୍‍ ଭାଇ ଭାଇ ଏବଂ ଦୁଇଟି ଧର୍ମ ଗୋଟିଏ ଡାଳରେ ଦୁଇଟି ଫୁଲପରି I ଆଶା, ପାଠକମାନେ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଏହି ଉପଲବ୍ଧି କରିବେ ଏବଂ ନିଜ ଜୀବନରେ ତାକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବେ I ଭବିଷ୍ୟତର ନାଗରିକ ଆଜିର ପିଲାମାନେ ଭାଇ ଭାଇ ହୋଇ ଏହି ପବିତ୍ର ଭୂଇଁରେ ଚଳି ଶିଖିବେ । ସୁଖଦୁଃଖରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ସାହାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ, ବିପଦ ଆପଦରେ ଆହା କରିବେ ଏବଂ ପରସ୍ପରକୁ ସାହା ହେବେ ।

ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେଇ ଏହି ଦେଶ ହସି ଉଠିବ । ସବୁରି ସୁଖଶାନ୍ତି ଓ ମୈତ୍ରୀରେ ଏହା ସମୃଦ୍ଧ ହେବ । ସବୁ ଧର୍ମର ସତ୍ୟ ହେଉଛି–ଭାଇ ଭାଇ ଚଳିବା; ସୁଖଦୁଃଖରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା I ଅନ୍ୟର କଷ୍ଟକୁ ଲାଘବ କରିବା ଏବଂ ଶୁଖିଲା ମୁହଁରେ ହସ ଫୁଟାଇବା ଆଉ ଓଦା ଆଖିରୁ ଲୁହ ପୋଛିବା I ଏତିକି ବୁଝିଲେ ଏଇ ମାଟିର ମରତ ସୁଖର ସରଗ ହେବ I

ସବୁଧର୍ମର ଗୁରୁମାନେ ଏଇୟା ଚାହାନ୍ତି I ଶିଖ୍‍ଧର୍ମର ଗୁରୁମାନେ ସେଥିପାଇଁ ସାରା ଜୀବନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଆସିଛନ୍ତି । ଚାଲ, ଆମେ ସେମାନଙ୍କ ଚଲାପଥରେ ଚାଲିବା, ସେମାନଙ୍କ କଥାକୁ କାମରେ ଲଗାଇବା । ସେଥିରେ ଆମର ଭଲ, ସବୁରି ଭଲ । ଦେଶର ମଙ୍ଗଳ, ଜାତିର ଉନ୍ନତି ।

ଏଥିରେ ଅଛି

ଆଦିଗୁରୁ ନାନକ

ଭୋର ବେଳା । ପଞ୍ଜାବର ତଲ୍‍ୱାଣ୍ଡି ଗାଁ । ଗୋଟିଏ ଘରେ କି ଆଲୁଅ ! ବଗିଚାର ଗଛପତ୍ର ସତେ ଯେମିତି ଆନନ୍ଦରେ ନାଚି ଉଠିଛନ୍ତି । ଚଢ଼େଇମାନେ ଚଉଦିଗରେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି ! ଗାଈଗୋରୁ ସବୁ ଖୁସିରେ ଧାଇଁଛନ୍ତି । କଅଁଳI ବାଛୁରୀ ବି ମାଆ ଠାରୁ କ୍ଷୀର ପିଆ ଛାଡ଼ି ଅନାଉଛି । ନୂଆ ଆଲୁଅ ପାଇ ସଭିଏଁ ସତେ ଯେମିତି ଚେଇଁ ଉଠିଛନ୍ତି !!

ସବୁଆଡ଼େ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୁଅର ମଉଚ୍ଛବ ! ଗୋଟିଏ କଅଁଳା ପିଲା କୁଆଁ କୁଆଁ କାନ୍ଦୁଛି । ତାହା ଯେମିତି ଗୋଟିଏ ନୂଆ ଯୁଗର ଶୁଭ ଖବର ଶୁଣାଉଛି ! ମାଟିମାଆ କୋଳରେ ସତେ ଅବା ସରଗର ଦୂତ ଜଣେ ଉଭା ହୋଇଛନ୍ତି !

ଧାଈ ଦଉଲତାନ୍ ପିଲାଟିର ବାପା ମେହେତା କାଲୁଙ୍କୁ ହସି ହସି କହଲେ–ମୁଁ ଆଜି ଗୋଟିଏ ଦେବତାଙ୍କର ଦର୍ଶନ ଲାଭ କଲି । କଅଁଳା ପିଲାଟିର ମୁହଁରେ ଆଲୁଅର କି ଝଟକ ! ତୁମଙ୍କୁ ଏଥିପାଇଁ ବଧେଇ ଜଣାଉଛି ।

ଏକଥା ଶୁଣି ବଡ଼ ଭଉଣୀ ବିବି ନାନକୀ ପଶି ଆସିଲେ । ଗୋଟିଏ ସାନଭାଇ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଆସିଛି । ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କ ମନରେ କି ଆନନ୍ଦ ! ଏଇ ପିଲାଟିର ନାଁ ନାନକ । କି ମାଟି କି ପାଣି କି ଆକାଶ କି ପାତାଳ ସବୁଠି ଯେମିତି ତା’ର ଜୟଗାନ !

ସେଦିନ ହେଉଛି ୧୪୬୯ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ ୧୫ ତାରିଖ । ମେହେତା କାଲୁ ଏଇ ଶୁଭ ଖବର ପାଇ ଭାରି ଖୁସି । ସେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଗୋଟିଏ ରୂପା ଥାଳିରେ ବହୁ ରୂପା ମୋହର ଆଣି ଆସିଲେ । ଗୋଟିଏ ଘରେ ଏଇ କଅଁଳ ପିଲାଟି ମାଆ କୋଳରେ ଶୋଇଥିଲା । ସେଠାକୁ ଯାଇ ତାକୁ ଦେଖି ସେ ଖୁବ୍ ଖୁସି ହୋଇଗଲେ । ଧାଈ ଦଉଲତାନ୍ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ–ଏମିତି ମଧୁର ମୁହଁଟି ମୁଁ କେଉଁଠି ଦେଖି ନଥିଲି !

ଧାଈ ଦଉଲତାନ୍ କାଲୁଙ୍କୁ କହିଲେ–ମୁଁ ଏମିତି ପିଲାଟିର ଜନ୍ମ ହେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିବାରୁ ନିଜକୁ ଧନ୍ୟମନେ କରୁଛି । ଏହି ଜନ୍ମଦିନରେ କବିଭାଇ ଗୁରୁଦାସ ଗାଇଥିଲେ–

“ସୁରୁଯ ଉଦୟେ ତାରାସବୁ ଗଲେ ଲୁଚି,

ଅନ୍ଧାରତକ ନିମିଷକେ ଗଲା ଘୁଞ୍ଚି ।”

କଅଁଳI ପିଲା ନାନକକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ । କି ହିନ୍ଦୁ କି ମୁସଲମାନ, କି ଧନୀ କି ଗରିବ ସବୁରି ପାଖରେ ସେ ହେଲେ ଅତି ଆଦରର, ଅତି ଆପଣାର ।

ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ଶିଶୁ ନାନକ ଚଲାବୁଲା କରିଥିଲେ । ନଅ ମାସରେ ସେ ଠୁକୁ ଠୁକୁ ଚାଲିଲେ । ପହିଲେ ତାଙ୍କ ପାଟିରୁ ବାହାରିଥିଲା “ଭଲ ଭଲ” । ଭଗବାନଙ୍କୁ ସେ “ତୁହି”, ବୋଲି ଡାକୁଥିଲେ । ସେ ଯେମିତି ଥିଲେ ତାଙ୍କର ଅତି ଆପଣାର !

ନାନକ ପିଲାଦିନେ ପାଖ ପଡ଼ିଶାରେ ଖୁବ୍ ଜଣାଶୁଣା ହୋଇଥିଲେ । ସଭିଏଁ ତାଙ୍କୁ ଭଲ ପାଉଥିଲେ, ଆଦର କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କର ମିଠା କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହିଁ ରହିଥିଲେ ।

ପିଲାଦିନେ ସେ ବଡ଼ ପରି ବ୍ୟବହାର ଦେଖାଉଥିଲେ । ତାଙ୍କ ବୟସର ପିଲାଙ୍କ ସାଥିରେ ସେ ଖେଳୁ ନଥିଲେ । ସଦାବେଳେ ସେ ମଉନ ହୋଇ ବସୁଥିଲେ । ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ ।

ଦିନେ ସେ ଗାଁର କୂଅ ପାଖରେ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି । ସାନ ସାନ ପିଲା ଖେଳୁଛନ୍ତି । କେତେକ ବାଟୋଇ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ । କୂଅରୁ ବାଲଟିରେ ପାଣି କାଢ଼ିଲେ । ହାତରେ ଚଳ ଚଳ କରି ପାଣି ପିଇଲେ । ଏହା ଦେଖି ସେ ନିଜ ଘରକୁ ଧାଇଁ ଯାଇଥିଲେ । ଘରୁ ଗୋଟିଏ ଢାଳ ଆଣିଥିଲେ । ବାଟୋଇମାନଙ୍କୁ ତାହା ବଢ଼ାଇଦେଇ ସେଥିରେ ପାଣି ପିଇବାକୁ କହିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ପଚାରିଲେ–ତୁମ ନାଁ କ’ଣ ?

ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ-ନାନକ ।

ଆଉ ଜଣେ ପଚାରିଲେ–ତୁମ ଘର କେଉଁଠି ?

ନାନକ ନିଜ ଘରକୁ ଦେଖାଇ କହିଲେ–ସେଠି, ଚାଲ ଆମ ଘରକୁ ଯିବା । ଖିଆପିଆ କରିବା । ମୋ ମାଆ ଭାରି ଖୁସି ହେବେ ।

“ହଁ, ଆମେ ଅନ୍ୟ କେଉଁଦିନ ଯିବୁ । ଆଜି ଆମେ ବ୍ୟସ୍ତ ଅଛୁ”–କହି ବାଟୋଇମାନେ ଚାଲିଗଲେ । ପିଲାଟିର ହସ ହସ କଥା ଆଉ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁ ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ଆଙ୍କି ହୋଇଯାଇଥିଲା ।

ପିଲାଦିନୁ ନାନକ ସବୁରି ସେବା କରିବାରେ ଖୁବ୍ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ । ନିଜ ଘରୁ ସବୁ ଦରବ ଆଣି ବାଣ୍ଟି ଦେଉଥିଲେ । ଭୋକିଲା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଘରକୁ ଡାକି ଖାଇବାକୁ ଦେଉଥିଲେ । ଥରେ ଥରେ ତାଙ୍କ ଘରେ ଦଶ ବାର ଜଣ ଖାଉଥିଲେ ।

କାହା ଦେହରେ ଛିଣ୍ଡା ଚିରା ଲୁଗାପଟା ଦେଖିଲେ ନାନକ ନିଜ ଘରୁ ଆଣି ଭଲ ପୋଷାକ ଦେଉଥିଲେ । ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଭଉଣୀ ବେବି ନାନକ ସେମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଆଣି ଦେଉଥିଲେ-। ପିଲା ନାନକ ସେମାନଙ୍କୁ ପାଣି ପିଇବାକୁ ଦେଉଥିଲେ ।

ଥରେ ଥରେ ନାନକ ସାଧୁସନ୍ଥମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଘରକୁ ଡାକି ଆଣୁଥିଲେ । ମାଆ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ରୁଟି କରିବାରେ ଲାଗି ଯାଉଥିଲେ । ପୁଅ ଡାକି ଆଣିଥିବା ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ଚର୍ଚ୍ଚା କରୁଥିଲେ । ସେମାନେ ଖାଇପିଇ ଆଉ ଲୁଗାପଟା ପିନ୍ଧି ଫେରି ଯାଉଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଅସୁମାରି ପ୍ରଶଂସା ଝରି ପଡ଼ୁଥିଲା ।

ଦିନେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ କହିଲେ–ଭଗବାନ, ଆପଣଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ କରନ୍ତୁ । କେତେ ଦିନ ଉପାସ ରହିବା ପରେ ଆଜି ମୋ ପେଟରେ ଦି' ଟା ଅନ୍ନ ପଡ଼ିଲା । ଆମର ଆର୍ଶୀବାଦ ନେବେ ।

ନାନକଙ୍କ ମାଆ ହସି ହସି କହିଲେ–ଏଇ ପିଲାଟି ଯୋଗୁ ଏହା ସମ୍ଭବ ହେଉଛି । ଯେବେଠୁ ସେ ଆମ ଘରକୁ ଆସିଲାଣି, ଆମେ ସେବେଠୁ ଏମିତି ସାଧୁ ସନ୍ଥମାନଙ୍କୁ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବାର ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଉଛୁ ।

ସାଧୁମାନେ କହିଲେ–ଆପଣ ସତେ ବଡ଼ ଭIଗ୍ୟବତୀ । ଆପଣଙ୍କ ଘରେ ଭଗବାନ ଏମିତି ସୁନା ପିଲାଟିକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେ ଆମକୁ ଏଠାରେ ଆସି ଖାଇବା ପାଇଁ ଖୁବ୍ ଲଗାଇଲେ । ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଆମ ପରି ଲୋକଙ୍କୁ ବହୁ ଆଦର କଲେ । ଅନ୍ୟକୁ ଖୁଆଇବାରେ ଆପଣମାନଙ୍କର କି ଆନନ୍ଦ !

ବେବୀ ନାନକୀଙ୍କୁ ସେମାନେ କହିଲେ–ତୁମେ ବି ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟବତୀ । ଏମିତି ପିଲାର ତୁମେ ଭଉଣୀ ହେବାର ଗୌରବ ପାଇଛ ।

ସାଧୁମାନେ ବିଦାୟ ନେଲେ । ସେମାନେ ପିଲାଙ୍କୁ କୋଳେଇ କାଖେଇ କେତେ ଗେଲ କଲେ । ବହୁ ଆର୍ଶୀବାଦ କଲେ ।

ଗୁରୁନାନକ ଜନ୍ମବେଳୁ ବହୁଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ ହୋଇଥିଲେ । ମେହେତା କାଲୁ କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ପାଠ ପଢ଼ାଇବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ । ପରିବାରର ବ୍ୟବସାୟ ଚଳାଇବା ପାଇଁ ସେତକ ଦରକାର ବୋଲି ସେ ଭାବିଥିଲେ ।

ସେଥିପାଇଁ ଦିନେ ସେ ପଣ୍ଡିତ ହରଦୟାଲଙ୍କ ପାଖକୁ ପିଲା ନାନକଙ୍କୁ ନେଇ ଯାଇଥିଲେ । ସେ ଗାଁ ମନ୍ଦିର ବେଢ଼ା ଭିତରେ ବିଦ୍ୟାଳୟଟିଏ ବସାଇ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ପଢ଼ାଉଥିଲେ ।

ନାନକ ମନ୍ଦିର ବେଢ଼ାରେ ପଶିଲା ମାତ୍ରେ ପିଲାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅସୁମାରି ଆନନ୍ଦ ଖେଳିଗଲା । ପଣ୍ତିତ ହରଦୟାଲ ନିଜ ଆସନରୁ ଉଠି ମେହେତା କାଲୁଙ୍କୁ ପାଛୋଟି ନେଇଥିଲେ । ମେହେତା କାଲୁ ଗୋଟିଏ ପିତଳ ଥାଳିରେ ପାଞ୍ଚଟଙ୍କା ଓ କେତେକ ମିଠେଇ ନେଇଥିଲେ ।

କାଲୁ ମେହେତା ପଣ୍ଡିତ ହରଦୟାଲଙ୍କୁ କହିଲେ–ଆପଣ ଏଇ ପିଲାଟିକୁ ପାଠ ପଢ଼ାଇବେ, ଏହା ମୋର ଅନୁରୋଧ ।

ପଣ୍ଡିତ ହରଦୟାଲ ନାନକଙ୍କ ବସାଇଦେଲେ ଆଉ କହିଲେ ଯେ–-ସେଇ ପିଲା ବିଷୟରେ ସେ ଅନେକ କଥା ଶୁଣିଛନ୍ତି । ତା’ ପରେ ସେ ପିଲାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମିଠେଇ ସବୁ ବାଣ୍ଟିଦେଲେ । ପିଲାମାନେ ମିଠାଇ ଖାଇ ଓଠ ଚାଟିବାରେ ଲାଗିଲେ । ସବୁରି ମନ ଖୁସି ହୋଇଗଲା ।

ପଣ୍ଡିତ ହରଦୟାଲ ଯାହା ପଢ଼ାନ୍ତି, ନାନକ ତା’ ଠାରୁ ଅଧିକ ନୂଆ କଥା ଜାଣିଥା’ନ୍ତି । ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଜଣାଣ ଗାଇ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଗ୍ଧ କରନ୍ତି । ହରଦୟାଲ ଆନନ୍ଦରେ କହନ୍ତି–-“ପୃଥିବୀବାସୀମାନଙ୍କର ଶାନ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଭଗବାନ ଏଇ ଦୂତଙ୍କୁ ପଠାଇଛନ୍ତି ।’’

ସାରା ସହରରେ ନାନକଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କଥା ଆଲୋଚିତ ହେଲା । ତାଙ୍କ ଗୀତ ସବୁରି ତୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରଚାରିତ ହେଲା । ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିଭାବରେ ସମସ୍ତେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲେ । ତଲ୍‍ୱାଣ୍ଡି ସହରରେ ପିଲାଠୁ ବଡ଼ଯାଏଁ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ଧନ୍ୟ ଧନ୍ୟ କଲେ ।

କାଲୁ ମେହେତାଙ୍କ ମନରେ ଗୋଟିଏ ଦୁଃଖ ରହିଲା । ନାନକ ପାଠପଢ଼ାରେ ଆଦୌ ମନ ଦେଉନଥିଲେ । ଘରକଥାରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଆଗ୍ରହ ନଥିଲା । ସେ ପୁଅକୁ ସେଥିପାଇଁ ସଦାବେଳେ ଚେତାଇ ଦେଉଥିଲେ । ସେ ସମୟ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଗୋରୁଗାଈ ଚରାଇବା ପାଇଁ ପଠାଇଥିଲେ । ନାନକ ଗାଈଗୋରୁଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଥିଲେ । ସେମାନେ ବୁଲି ଯାହା ଯେଉଁଠି ପାଉଥିଲେ, ଚରୁଥିଲେ । ସେ ନିଜେ ଘାସ ପଡ଼ିଆରେ ଶୋଇଯାଉଥିଲେ ।

ଦିନକର କଥା । ଗାଁ ମୁଖିଆ ରାଏବୁଲାର ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ବସି ସେଇ ବାଟେ ଯାଉଥିଲେ । ସେ ଦେଖିଲେ ପିଲା ନାନକ ପଡ଼ିଆରେ ଶୋଇଛନ୍ତି । ଗୋଟିଏ ନାଗ ସାପ କେଉଁଠୁ ଆସି ନାନକଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଫଣା ଟେକି ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଉପରେ ଛାଇ କରି ରହିଛି ।

ସେ ଗାଁକୁ ଫେରି କାଲୁମେହେତାଙ୍କୁ ସବୁ କହିଲେ । ସେ ତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଦେଲେ ଯେ ନାନକ ଜଣେ ସାଧାରଣ ପିଲା ନୁହେଁ । ସେ ଭଗବାନଙ୍କର ଦୂତ । ମଣିଷ ଜାତିର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ମରତ କୋଳକୁ ଆସିଛନ୍ତି । ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଆଦର ଯତ୍ନ କରିବାରେ କିଛି ହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।

ନାନକଙ୍କୁ ନଅବର୍ଷ ହେଲା । ସେତେବେଳର ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ପଇତା ପିନ୍ଧାଇବା କଥା । ସେଥିପାଇଁ ବ୍ରତ ଉତ୍ସବ କରିବାକୁ ହେବ । କୁଳପୁରୋହିତ ଗୋଟିଏ ଶୁଭଦିନ ବାଛିଲେ । ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ବ୍ରତ ଉତ୍ସବରେ ଯୋଗଦେବା ପାଇଁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରାଗଲା । ପୁରୋହିତ ମଧ୍ୟ କର୍ମକର୍ମାଣି ପାଇଁ କେତେକ ସାମଗ୍ରୀ ଆଣିଲେ । ଏକ ବଡ଼ ଭୋଜିର ଆୟୋଜନ ହେଲା ।

ମାଆ ନାନକଙ୍କୁ ଭଲ ବେଶପୋଷାକ ପିନ୍ଧାଇଦେଲେ । ତାଙ୍କ ଘରେ ବନ୍ଧୁ ବାନ୍ଧବ, ଜ୍ଞାତିକୁଟୁମ୍ବମାନେ ଜମାହେଲେ । ସମସ୍ତେ, ନାନକଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ । ପଣ୍ଡିତ ହରଦୟାଲ ପୂଜାରେ ବସିଲେ, ଶ୍ଳୋକ ପଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଲେ । ତା’ ପରେ ପଇତା କରି ନାନକଙ୍କୁ ପିନ୍ଧାଇବାକୁ ବାହାରିଲେ । ନାନକ ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ହାତ ଧରିପକାଇ ପଚାରିଲେ–ପଣ୍ଡିତ ମହାଶୟ, ଏଇ ପଇତା ପିନ୍ଧିବା କ’ଣ ଦରକାର ?

ପଣ୍ଡିତେ କହିଲେ– ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଏହା ଦରକାର ।

ନାନକ କହିଲେ–ଭଲ କାମ କରିବା ସବୁଠୁଁ ବଡ଼ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ । ଏଇ ପଇତା ଛିଡ଼ିଯିବ-। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏମିତି ପଇତା ପିନ୍ଧିବାକୁ ଚାହେଁ ଯାହା କେବେ ଛିଡ଼ିବ ନାହିଁ । ଜୀବନସାରା ସାଥିରେ ରହିପାରିବ ।

“ସେମିତି ପଇତା କ’ଣ ?” ପଣ୍ଡିତେ ପିଲାର କଥାରେ ଚିଡ଼ିଯାଇ ପଚାରିଲେ ।

ସବୁଲୋକ ପିଲାଟିର କଥାରେ ଚମକି ପଡ଼ିଲେ । ତାଙ୍କ ଚାହାଣି ଆଉ ଚେହେରାରେ ନୂଆ ଝଲକ ଦେଖିଲେ । ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ନୂଆଶିରୀ ଉକୁଟି ଉଠୁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ ।

ପଣ୍ଡିତେ ନାନକଙ୍କୁ ସବୁ ବୁଝାଇଲେ । ପଇତା ପବିତ୍ରତାର ଏକ ଚିହ୍ନ ବୋଲି କହିଲେ । ତାକୁ ପିନ୍ଧାଇବାକୁ ସବୁ ଚେଷ୍ଟାକଲେ । ହେଲେ, ନାନକ ନଛୋଡ଼ବନ୍ଧା । ଦାନ, ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ସଂଯମ ଧର୍ମର ପ୍ରଧାନ ଚିହ୍ନ ବୋଲି ସେ ଜୋରଦେଇ କହିଲେ । ପଇତା କିଛି ନୁହେଁ ।

ପଣ୍ଡିତେ ଆଉ ବୁଝାଇପାରିଲେ ନାହିଁ । ବ୍ରତକାର୍ଯ୍ୟ ସେତିକିରେ ବନ୍ଦ ରହିଲା । କୁଣିଆ କୁଟୁମ୍ବ ଯେତେ ଆସିଥିଲେ, ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ବାହୁଡ଼ିଗଲେ ।

ଏଇ ଖବର ଚଉଦିଗରେ ପ୍ରଚାର ହୋଇଗଲା । ପଣ୍ଡିତେ ନାନକଙ୍କୁ ପଇତା ପିନ୍ଧାଇପାରିଲେ ନାହିଁ । ବ୍ରତ କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ ହେଲା । ସବୁଠି ଆଲୋଚନା ଚାଲିଲା । ଠିକ୍ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ନାନକ ଏଇ ଦୁନିଆକୁ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ସମସ୍ତେ ବୁଝିଲେ ।

ଦିନେ ନାନକ ଗଛ ଛାଇରେ ଶୋଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ କାନରେ ପଡ଼ିଲା ଗୋଟିଏ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ମଧୁର ଧ୍ୱନି । କିଛି ସମୟ ଧରି ସେ ପଡ଼ିରହି ଏହି ସଂଗୀତ ଶୁଣିବାରେ ଲାଗିଲେ । ତା’ ପରେ ଉଠିପଡ଼ି ଯେଉଁ ଦିଗରୁ ଏହି ମଧୁର ସ୍ଵର ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ସେ ସେଇଆଡ଼କୁ ଚାଲିଲେ ।

ସେ ଦେଖିଲେ ଜଣେ ସରଳ ସାଧୁଲୋକ ଗୋଟିଏ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଧରି ବଜାଇବାରେ ଲାଗିଛନ୍ତି । ବାଦ୍ୟଟିର ସରୁ ସରୁ ତାରରେ ତାଙ୍କ ହାତର ଆଙ୍ଗୁଠି ବାଜି ଶବ୍ଦର କୁହୁକ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି । ସେ କିନ୍ତୁ ଆଖିବୁଜି ଧ୍ୟାନମଗ୍ନ ଥିଲେ ।

ନାନକ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଲେ । ତାଙ୍କ ବଦ୍ୟରୁ ବାହାରୁଥିବା ମଧୁର ଗୀତ ଶୁଣିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଆଖି ଖୋଲିବାରୁ ନାନକ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ । ତାଙ୍କ ବାଦ୍ୟ ବଜାଇବା କୌଶଳକୁ ଖୁବ୍ ପ୍ରଶଂସା କଲେ । ଉଭୟେ ମିଶି ଭଗବାନଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତ ଗାନରେ ମଜ୍ଜିଗଲେ । ସମଗ୍ର ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତରେ ମୁଖରିତ ହୋଇ ଉଠିଲା ।

ନାନକ ବଡ଼ ହେଲେ । ନିଜେ ଜଣେ ବଡ଼ ସାଧୁ ସନ୍ଥ ପରି ଜୀବନ କଟାଇଲେ । ସବୁ ଧର୍ମକୁ ସେ ସୁଖ ପାଉଥିଲେ । ସବୁ ଧର୍ମର ସାରକଥା ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଣାଉଥିଲେ । ସବୁଧର୍ମ ସମାନ ବୋଲି ବୁଝାଉ ଥିଲେ । ଶିଖ୍‍ମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ ଗୁରୁ ବୋଲି ମାନନ୍ତି । ସେ ନିଜେ ବହୁ ଗୀତ ଲେଖି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଶୁଣାଉଥିଲେ । ଭଲ ମଣିଷ ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ଭିତରେ ଥିବା ସବୁ ଭେଦଭାବକୁ ଭୁଲିଯିବାକୁ କହୁଥିଲେ । ସେ ଦେଶସାରା ବୁଲି ସତ୍ୟଶାନ୍ତି ଓ ସ୍ନେହର ବାଣୀ ପ୍ରଚାର କରୁଥିଲେ ।

ଗୁରୁ ଅନଙ୍ଗଦେବ

୧୫୦୪ ମସିହା ମାର୍ଚ୍ଚ ୩୧ ତାରିଖ । ଗୁରୁ ଅନଙ୍ଗଦେବ ପଞ୍ଜାବରେ ଶରଣ ନାମକ ଏକ ଛୋଟ ଗାଁଟିରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ । ମୁକ୍ତେଶର ସହରର ପୂର୍ବକୁ ସାତ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଏଇ ଗାଁଟି ଅବସ୍ଥିତ । ତାଙ୍କ ବାପା ବାବା ଫେରୁ ସେଇ ଗାଁରେ ଗୋଟିଏ ତେଜରାତି ଦୋକାନ ଦେଇଥିଲେ ।

ଦିନସାରା ତାଙ୍କ ଦୋକାନକୁ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଗରାଖ ଆସୁଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ସ୍ତ୍ରୀ-ପୁରୁଷ, ପିଲା, ଧନୀ ଓ ଗରିବ । ସମସ୍ତେ ସଉଦା ପାଇଁ ଧାଡ଼ି ଲଗାଉଥିଲେ । ବାବା ଫେରୁ “ରାମ ରାମ, ହରେ ରାମ” କହି ସଉଦାପତ୍ର ଦେବାରେ ଲାଗିଥିଲେ । ସେଇ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଦଶବର୍ଷର ପୁଅ ଲେହେନା ବାପାଙ୍କୁ ଏଇ କାମରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ ।

ବାପା କହୁଥିଲେ–ପୁଅ, ଏଇ ସ୍ତ୍ରୀଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସେଇ ଅଖାରୁ କିଛି ଲୁଣ ଆଣିଲୁ ।

ଲେହନୋ “ଏଇ ଆଣୁଛି” ବୋଲି କହି ଧାଇଁ ଯାଉଥିଲେ । ଗଦାଏ ଲୁଣ ଆଣି ସେ ସ୍ତ୍ରୀଲୋକଟିକୁ ଦେଇ ଦେଉଥିଲେ । ଅନ୍ୟମାନେ ଏତେ ଲୁଣ ଦେଉଥିବାର ଦେଖି କାବା ହୋଇ ଯାଉଥିଲେ । ସେମାନେ କହୁଥିଲେ– ପିଲାଟିର ହାତ କେତେ ଖୋଲା ?

ବାପା କହୁଥିଲେ–ପିଲାଟିର ମନ ସେମିତି । ଈଶ୍ୱର ତାକୁ ସେଇପରି ଗଢ଼ିଛନ୍ତି ।

ବାବା ଫେରୁଙ୍କୁ ପଇସା ବଢ଼ାଉ ବଢ଼ାଉ ସେ ସ୍ତ୍ରୀଲୋକ କହୁଥିଲେ ଆପଣ ତାଙ୍କର ବାପା ହୋଇଥିବାରୁ ଭଗ୍ୟବାନ ।

ବାବା ଫେରୁ କହୁଥିଲେ–ସେ ବି ତୁମର ପିଲା । ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ ଏସବୁ ଜିନିଷପତ୍ର ରହିଛି । ଆମେ ତ ଆଉ ସାଥିରେ ଏସବୁ ନେଇଯିବା ନାହଁ ! ତୁମ୍ଭମାନଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ହିଁ ଏ ଦୋକାନ ଚାଲିଛି ।

ଦିନକର କଥା । ନାଆରେ ଦୋକାନର ଜିନିଷପତ୍ର କିଛି ଆସିପାରିଲା ନାହିଁ । ଗାଁରେ ଲୋକମାନେ ସବୁଦିନିଆ ସଉଦା କିଣିବାକୁ ପାଇଲେ ନାହିଁ । ଦୋକାନର ସବୁ ସଉଦା ଶେଷ ହୋଇଗଲା । କେତେକ ଲୋକ ଉପାସରେ ପଡ଼ିଲେ । ତାଙ୍କ ଘରେ ଯାହା ଥିଲା, ବାବା ଫେରୁ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଗରିବ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଣ୍ଟିଦେଲେ ।

ବାବା ଫେରୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ଯାଉଥିଲେ । ଦେବଦେବୀ ଦର୍ଶନ କରି ସେମାନଙ୍କର ଆର୍ଶୀବାଦ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିଲେ । ପୁଅ ଲେହେନା ବାପାଙ୍କ ସାଥିରେ ବି ଯାଉଥିଲେ । ଯେତେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ଯାଉଥିଲେ, ବାବା ଫେରୁ ଥିଲେ ସେମାନଙ୍କର ମୁଖିଆ । ବାଟଯାକ ସେମାନେ ଭଜନ ଜଣାଣ ଆଦି ଗାଇ ଗାଇ ଯାଉଥିଲେ ।

ବାବା ଫେରୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁପରେ ଘରର ସବୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଲେହେନାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା । ଏମିତିକି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଗାଁଗଣ୍ଡାର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନେଇଯିବା କାମ ଚାଲୁ ରହିଲା । ବାପାଙ୍କ ପରି ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଆଦର କରୁଥିଲେ । ସେ ସେମାନଙ୍କର ସବୁ ଅଭାବ ଅସୁବିଧା ବୁଝୁଥିଲେ । ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ସ୍ନେହ କରୁଥିଲେ ।

ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ଯାଉଥିଲାବେଳେ ଲେହେନା ସବୁ ଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ସାଥିରେ ନେଇ ଗାଁଗଣ୍ଡା ମଧ୍ୟରେ ଚାଲୁଥିଲେ । ରାତି ହେଲେ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଗାଁ ମୁଣ୍ଡରେ ରେ ଅଟକି ଯାଉଥିଲେ । ଭଜନ କୀର୍ତ୍ତନରେ ରାତି ଅଧ ହୋଇଯାଉଥିଲା । ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସାଥିରେ ଯୋଗ ଦେଉଥିଲେ । ସେମାନେ ଖୁବ୍ ଖୁସି ହେଉଥିଲେ । କେତେକ ଲୋକ ସେମାନଙ୍କ ସାଥିରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ବାହାରୁଥିଲେ ।

ଦିନକୁଦିନ ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗୁଥିଲା । “ଯେତେ ଅଧିକ, ସେତେ ଭଲ” ବୋଲି କହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଲେହେନା ଆଦର ଯତ୍ନ କରୁଥିଲେ । ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ । ତାଙ୍କର ମଧୁର ବ୍ୟବହାରରେ ସମସ୍ତେ ଖୁବ୍ ଖୁସି ହୋଇ ଯାଉଥିଲେ ।

ଥରେ ଏହିପରି ଏକ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ଖଦୁର ସାହେବ ଗାଁ ମଧ୍ୟ ଦେଇଯାଉଥିଲେ । ରାତିଟି ସେଇ ଗାଁରେ କଟାଇଲେ । ଭଜନ ସଂକୀର୍ତ୍ତିନ ଚଲିଲା । ଭାଇ ଲେହେନା ତାଙ୍କଠାରୁ କେତୋଟି ଭଜନ ଶୁଣି ଭାରି ଖୁସି ହୋଇଗଲେ । “ଏହା କାହାର ସଂଗୀତ” ବୋଲି ସେ ପଚାରିଲେ । ଏହା ନାନକଙ୍କର ଗୀତ ବୋଲି ଜାଣି ସେ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ବିକଳ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ ।

ଭାଇ ଲେହେନା ସିଧା ସେଠାରୁ ଧାଇଁଲେ କର୍ତ୍ତାରପୁର । ସେଠାରେ ସେତେବେଳେ ରହୁଥିଲେ ଗୁରୁ ନାନକ । ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନରେ ଲେହେନାଙ୍କର ମନପ୍ରାଣ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଗଲା । ଭକ୍ତମାନଙ୍କଠାରୁ ଗୁରୁ ନାନକଙ୍କର ମଧୁର ସଂଗୀତ ଶୁଣି ସେ ନିଜକୁ ଭୁଲିଗଲେ । ଲେହେନା ବୁଝିଲେ ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଗୁରୁଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି ।

କର୍ତ୍ତାରପୁରଠାରେ ସେ ରହିଗଲେ । ଗୁରୁ ନାନକଙ୍କର ଭକ୍ତିଭାବର ସୁଅରେ ନିଜକୁ ଭସାଇଦେଲେ । ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳୁ ଗାଧୋଇ ସାରି ସେ ସଙ୍ଗତରେ ଯୋଗ ଦେଉଥିଲେ I ଗୁରୁ ନାନକଙ୍କର ପ୍ରାର୍ଥନା ସବୁ ମିଳିମିଶି ଗାଉଥିଲେ I ଏହି ଲେହେନାଙ୍କର ମନପ୍ରାଣ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଉଥିଲା I

କିଛିଦିନ ପରେ ଭାଇ ଲେହେନା ଖଦୁରକୁ ଫେରି ଆସିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ବାଣିଜବ୍ୟବସାୟର ଦାୟିତ୍ଵ ସେ ତାଙ୍କ ପୁତୁରାକୁ ବୁଝାଇ ଦେଇଥିଲେ । କର୍ତ୍ତାରପୁରଠାରେ ରହି ସେ ଗୁରୁନାନକଙ୍କର ସେବାରେ ଜୀବନ କଟାଇ ଦେବାକୁ ସ୍ଥିର କଲେ ।

କର୍ତ୍ତାରପୁର ଯିବା ସମୟରେ ସେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେବା ପାଇଁ ଟେଳାଏ ସୈନ୍ଧବ ଲୁଣ ମୁଣ୍ଡରେ ଲଦି ଚାଲି ଚାଲି ଯାଇଥିଲେ । ଗୁରୁ ନାନକଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚି ସେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲେ ଯେ ଗୁରୁ କ୍ଷେତ କାମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଅଛନ୍ତି । ଲୁଣ ଟେଳାଟି ତାଙ୍କ ଘରେ ରଖିଦେଇ ସେ କ୍ଷେତକୁ ଯାଇଥିଲେ । ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ଦେଖିଲେ ଯେ ଗୁରୁ ଧାନ କିଆରୀରୁ ବାଳୁଙ୍ଗା ଉପାଡ଼ିବାରେ ଲାଗିଛନ୍ତି ।

ଭାଇ ଲେହେନା ସେହି କାମରେ ଲାଗି ପଡ଼ିଲେ । ମାତ୍ର ସେ ଭଲ କରି ବାଳୁଙ୍ଗା ଚିହ୍ନିପାରି ନଥିବାରୁ ବାଉଳାରେ ଧାନଗଛ ମଧ୍ୟ ଉପାଡ଼ି ପକାଉଥିଲେ । ଗୁରୁ ନାନକ ଏହା ଦେଖି ମୁରୁକି ହସି କହିଲେ–“ବାଳୁଙ୍ଗା ସଫା କରିବାକୁ ଯାଇ ତୁମେ ଧାନର କ୍ଷତି କରୁଛ ।’’ ତା’ପରେ ଲେହେନା ଠିକ୍ ଭାବରେ ବାଳୁଙ୍ଗା ଚିହ୍ନିପାରିଥିଲେ ଏବଂ ନିଜ କାମଟିକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ କରିଥିଲେ-।

ଦୁଇଟି ବାଳୁଙ୍ଗା ବୋଝ ବାନ୍ଧି ଗୁରୁ ନାନକ ସେଥିରୁ ଗୋଟିଏ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ବୁହାଇଥିଲେ । ଭାଇ ଲେହେନା ଅନ୍ୟଟିକୁ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ଲଦି ଆଣିଥିଲେ । ସେମାନେ ଘରେ ପହଞ୍ଚିଲେ । ମାତା ସୁଲକ୍ଷଣୀ ଦେଖିଲେ ଯେ ଭାଇ ଲେହେନାଙ୍କର ଲୁଗାପଟା ବାଳୁଙ୍ଗା ବୋଝରୁ କାଦୁଅ ପାଣି ଲାଗି ମଇଲା ହୋଇଯାଇଛି । ଗୁରୁ ନାନକଙ୍କୁ ସେ ଏକଥା କହିବାରୁ ସେ କହିଲେ “ଭାଇ ଲେହେନା ଖାଲି ବାଳୁଙ୍ଗା ବୋଝ ମୁଣ୍ଡାଇ ନାହାନ୍ତି । ସେ ଦୁନିଆର ବୋଝକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଣ୍ଡାଇଛନ୍ତ ।’’ ସେଦିନଠାରୁ ସେ ଶିଖ୍‍ଧର୍ମର ଦାୟିତ୍ଵ ମୁଣ୍ଡାଇଥିଲେ । ଏହା ଥିଲା ୧୫୩୨ ମସିହାର କଥା ।

ଗୁରୁ ନାନକ ଯେଉଁ ନୂଆ ଧର୍ମର ମୂଳଦୁଆ ପକାଇଥିଲେ, ଭାଇ ଲେହେନା ତାକୁ ମଜବୁତ କରିବା ଦାୟିତ୍ଵ ନେଇଥିଲେ । ଦକ୍ଷତାର ସହିତ ସେ ଏହି ଦାୟିତ୍ଵ ମଧ୍ୟ ତୁଲାଇଥିଲେ ।

ଭାଇ ଲେହେନା କର୍ତ୍ତାରପୁରଠାରେ ସାତବର୍ଷ ରହିଥିଲେ । ଗୁରୁ ନାନକ ଦେବଙ୍କ ସେବାରେ ସେ ନିଜକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରି ଦେଇଥିଲେ । କୌଣସି ପ୍ରକାର କାମ କରିବାରେ ସେ ପଛାଉ ନଥିଲେ । ନାନକ ଯେକୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ସେ ତାକୁ ଲାଗିପଡ଼ି କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କ କଥାକୁ ସେ ମନପ୍ରାଣ ଦେଇ କାମରେ ଲଗାଉଥିଲେ ।

ଥରେ ଗୋଟିଏ ବାସନ ନଳାପାଣିରେ ଖସି ପଡ଼ିଲା । ତାକୁ ଗୋଟାଇ ଆଣିବାକୁ ନାନକ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ କହିଲେ । ସେ ନାକ ଟେକିବାରୁ ଭାଇ ଲେହେନାଙ୍କୁ ଚାହିଁଲେ । ଲେହେନା ଆଖି ପିଛୁଳାକେ ନାଳ ଭିତରକୁ କୁଦି ପଡ଼ିଥିଲେ । ବାସନଟିକୁ ମଇଳା ପାଣି ଭିତରୁ ଗୋଟାଇ ଆଣିଥିଲେ ।

ଏମିତି ଗୁରୁ ନାନକ ଲେହେନାଙ୍କୁ ନାନା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗାଇ ପରଖି ଥିଲେ । ଦିନେ ଖୁବ୍ ଶୀତ ପଡ଼ିଥିଲା । ଗୁରୁ ନାନକଙ୍କ ଘରେ କାନ୍ଥଟିଏ ଭୁଷୁଡ଼ି ପଡ଼ିଲା । ଲେହେନା ଥଣ୍ଡାକୁ ଖାତିର ନ କରି କାନ୍ଥ ଉଠାଇବାରେ ଲାଗିପଡ଼ଲେ । ନାନକ ତାଙ୍କ ମଇଳା ଲୁଗାପଟା ମଧ୍ୟ ସଫା କରିବାକୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଉଥିଲେ । ସେ ବିନା ସଂକୋଚରେ ସେସବୁ ନେଇ ନଈରେ ସଫା କରି ଆଣୁଥିଲେ ।

ଗୁରୁ ନାନକ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଭାଇ ଲେହେନା ସବୁ କାମରେ ପାରଗ ଆଉ ସବୁ ପରଖରେ ସଫଳ ହୋଇଛନ୍ତି । ସେ ନିଜ ଦେହର ଏକ ଅଙ୍ଗ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ବିଚାର କରୁଥିଲେ । ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ସେ “ଅଙ୍ଗଦ” ନାମରେ ଡାକିଲେ ଧର୍ମର ଏବଂ ନିଜର ପୁଅମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଧର୍ମର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବରେ ଘୋଷଣା କଲେ । ଏହପରି ଗୁରୁ ନାନକଙ୍କର ଦାୟାଦ ଭାବରେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ଜାଣିଲେ ।

ଗୁରୁ ଅଙ୍ଗଦ ନୂତନ ଶିଖ୍‍ଧର୍ମର ଚାରାଟିକୁ ଖୁବ୍ ଯତ୍ନରେ ବଢ଼ାଇଥିଲେ । ଗୁରୁ ନାନକଙ୍କର କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଚଉଦିଗରେ ପ୍ରସାର କଲେ । ତାଙ୍କର ଗୀତଗୁଡ଼ିକୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଚାର କଲେ । ସବୁ ଜାତି ଓ ଧର୍ମର ଲୋକଙ୍କର ସେବା କଲେ । ଧନୀ ଗରିବ, ଜାତି ଧର୍ମର ବାଛବିଚାର ନରଖି ଗୋଷ୍ଠୀ ଭୋଜନ (ଲଙ୍ଗର)ର ଆୟୋଜନ କଲେ । ଲଙ୍ଗରର ପଂକ୍ତିଭୋଜନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଗ୍ଧ କରିଥିଲା । ଗୁରୁ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଚେଷ୍ଟାରେ ଏହିସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଖୁବ୍ ଆଦର ପାଇଥିଲା ।

ଗୁରୁ ଅଙ୍ଗଦ ନିଜେ ନାନକଙ୍କର ସରଳ ଓ ସରସ ଗୀତଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ରଖିଥିଲେ । ଗୁରୁମୁଖୀ ଭାଷାରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖି ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଆବୃତ୍ତି କରୁଥିଲେ “ଗୁରୁବାଣୀ” ବୋଲି କହି ସେହି ଗୀତଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ନୂଆ ସ୍ୱରରେ ଗାଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଗ୍ଧ କରୁଥିଲେ ।

ଗୁରୁମୁଖୀ ଅକ୍ଷର ଶିକ୍ଷାଦାନ ପାଇଁ ସେ ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ପୁସ୍ତକ ରଚନା କରିଥଲେ । ସେ ପିଲାମାନଙ୍କୁ କାଠପଟା ଉପରେ ଏଇ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖାଉଥିଲେ । ସେଗୁଡ଼ିକର ନିର୍ଭୁଲ ଉଚ୍ଚାରଣ ଶିଖାଉଥିଲେ । ଗୁରୁବାଣୀର ଅର୍ଥ ବୁଝି ସେଇ ଅନୁସାରେ କାମ କରିବାକୁ ସେ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ । ସମସ୍ତେ ଜୀବନ ଜଞ୍ଜାଳ ମଧ୍ୟରେ ଗୁରୁବାଣୀ ଗାଇ ଶାନ୍ତି ଓ ସନ୍ତୋଷ ଲାଭ କରିପାରିବେ ବୋଲି କହୁଥିଲେ ।

ଗୁରୁ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଯୋଗୁ ଶିଖ୍‍ ଧର୍ମର ମୂଳଦୁଆ ମଜବୁତ୍‍ ହୋଇଥିଲା । ସେବା, ସଙ୍ଗୀତ, ସହଯୋଗ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ମଧ୍ୟରେ ସେ ଏହି ଧର୍ମକୁ ଖୁବ୍ ଲୋକପ୍ରିୟ କରିପାରିଲେ । ମଣିଷର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ଧର୍ମକୁ ସମସ୍ତେ ଅତି ଆଦର କରିଥିଲେ । ଏହି ଧର୍ମର ପ୍ରଚାର ଓ ପ୍ରସାର ସବୁ ଧର୍ମ ଓ ଜାତିର ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘଟିଥିଲା । ତାଙ୍କ ମନରେ କୌଣସି ବାଧାବନ୍ଧନ ଓ ଭେଦଭାବର ସତ୍ତା ନଥିଲା । ତେଣୁ ଶିଖ୍‍ଧର୍ମ ମନୁଷ୍ୟ ଜାତିର ଧର୍ମଭାବରେ ସବୁରି ପ୍ରିୟ ଓ ପରିଚିତ ହୋଇପାରିଥିଲା ।

ଗୁରୁ ଅମରଦାସ

ଅମୃତସର ପାଖ ଗୋଟିଏ ଗାଁ ବାସାର୍କ । ସେଠାରେ ବାବା ତେଜଭାନ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ କରୁଥଲେ । ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ଖୁବ୍ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ । ସେ ଭାରି ଧର୍ମପ୍ରାଣ ଥିଲେ । ସବୁଜାତି ଓ ଧର୍ମର ଲୋକଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ଭଲ ପାଉଥିଲେ ।

ତାଙ୍କର ଚାରୋଟି ପୁଅ I ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁଁ ବଡ଼ ଥିଲେ ବାବା ଅମରଦାସ I ସେ ସେହି ଗାଁରେ ୧୪୭୯ ମସିହା ମଇ ମାସରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ I ବାପଙ୍କ ପରି ସେ ଖୁବ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ I ବାପାଙ୍କ ସାଥିରେ ସେ ସାଧୁସନ୍ଥ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ I

ବାବା ଅମରଦାସଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ଚାଳିଶ ବର୍ଷ, ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଝିଅ ଜନ୍ମ ହେଲା । ତା’ପରେ ଦୁଇଟି ଝିଅ ହୋଇଥିଲେ । ସେ ବାପାଙ୍କ ବ୍ୟବସାୟରେ ପଶିଥିଲେ । ସାରା ପରିବାର ଧର୍ମକର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯୋଗ ଦେଉଥିଲେ । ସେଥିରେ ସେ ଖୁବ୍ ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କରୁଥିଲେ ।

ବାବା ଅମରଦାସଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ପଚାଶ ବର୍ଷ ହେଲା, ସେ ଈଶ୍ଵରଙ୍କ ପୂଜାରେ ଅଧିକ ମନଦେଲେ । ତୀର୍ଥସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଲିଗଲେ । ସେ ଛଅ ମାସରେ ଥରେ କରି ହରଦ୍ଵାରକୁ ଚାଲି ଚାଲି ଯାଉଥିଲେ । ଗଙ୍ଗାନଦୀରେ ଗାଧୋଉ ଥିଲେ । ସେ ପ୍ରତି ବର୍ଷ ମାର୍ଚ୍ଚମାସରେ ଘରୁ ବାହରୁଥିଲେ ।

ଏପ୍ରିଲରେ ବୈଶାଖୀ (ପୂର୍ଣ୍ଣିମା) ମେଳା ହୁଏ । ସେ ଦିନ ସେ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ । ତା’ପରେ ଘରକୁ ଫେରୁଥିଲେ । ଅକ୍ଟୋବର ମାସରେ ପୁଣି ହରଦ୍ୱାରକୁ ଯାଉଥିଲେ । ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ କରି ଭୋକିଲାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଗରିବ ମାନଙ୍କୁ ଲୁଗାପଟା ବାଣ୍ଟୁଥିଲେ । ସେ ସର୍ବଦା ଦାନ ଧର୍ମ କରୁଥିଲେ । ସେଥିରେ ଥିଲା ତାଙ୍କର ଅଶେଷ ଆନନ୍ଦ ।

ସେତେବେଳେ ପୁଣି ରସ୍ତାଘାଟର ଅସୁବିଧା କମ୍ ନଥିଲା । ଗାଡ଼ି ମଟରର ସୁବିଧା ନଥିଲା । ପାଦରେ ଚାଲି ଚାଲି ଯିବାରେ ବହୁ ଦୁଃଖକଷ୍ଟ ଓ ବିପଦ ରହିଥିଲା । ବାଟୋଇଙ୍କର ଧନଜୀବନ ଉପରେ ଆଶଙ୍କା ଥିଲା । ଅମରଦାସଙ୍କର ବଶ୍ଵାସ ଥିଲା ଗଙ୍ଗାମାତା ତାଙ୍କୁ ଏସବୁ ବିପଦ ଆପଦରୁ ରକ୍ଷା କରିବେ । ସେ “ରାମ ରାମ” ଡାକି ବାଟ ଚାଲୁଥିଲେ ଏବଂ ବିନା ଦୁଃଖକଷ୍ଟରେ ଲକ୍ଷ୍ୟସ୍ଥଳରେ ପହଞ୍ଚୁଥିଲେ ।

ଦିନେ ତାଙ୍କ ଝିଅ ବିବି ଅମରୋ ଜଣାଣ ଗାଉଥିଲେ । ତାଙ୍କର ମଧୁର ଗାନରେ ସେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ I ପ୍ରତିଦିନ ସେ ଝିଅଠାରୁ ଏହି ଗୀତ ଶୁଣିବାକୁ ସୁଖ ପାଉଥିଲେ । ଦିନେ ସେ ଠିକ୍ କଲେ, ଯେଉଁ ଗୁରୁଙ୍କର ଗୀତ ଶୁଣି ସେ ଏତେ ମୁଗ୍ଧ, ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନ ଲାଭ କରି ସେ ଧନ୍ୟ ହେବେ ।

ଥରେ ସେ ବିବି ଅମରୋଙ୍କୁ ସାଥିରେ ନେଇ ଖଦୁର ସାହିବକୁ ଗଲେ । ସେଠାରେ ଗୁରୁ ଅଙ୍ଗଦ ଦେବଙ୍କ ପାଦତଳେ ସେ ମଥା ଲଗାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ । ତାଙ୍କୁ ଜଣେ ଶିଷ୍ୟଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଗୁହାରି କଲେ ।

ବାରବର୍ଷ ଧରି ଅମରଦାସ ଗୁରୁ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ସେବାରେ ଲାଗିଥିଲେ । ଭୋରରୁ ଉଠି ସେ ବିପାଶା ନଦୀରେ ଗାଧୋଇ କଳସିଏ ପାଣି ଆଣୁଥିଲେ । ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେଥିରେ ଗାଧୋଇ ଦେଉଥିଲେ-। ଗୁରୁଙ୍କ ଲୁଗାପଟା ନିଜେ ସଫା କରୁଥିଲେ । ପ୍ରାର୍ଥନାସଭାକୁ ଯାଇ ସଙ୍ଗୀତ ଗାନରେ ଭାଗ ନେଉଥିଲେ । ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ ଲଙ୍ଗର ପାଇଁ ଜାଳେଣି କାଠ ଆଣୁଥିଲେ । ନିଜେ ଲଙ୍ଗରରେ ମିଶୁଥିଲେ । ସବୁରିଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ପରଶୁ ଥିଲେ ।

ବାବା ଅମର ଦାସ ବୁଢ଼ା ବୟସରେ ବି କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷ ଥିଲେ । ସବୁରି ସେବାଯତ୍ନ କରିବାରେ ଥିଲା ତାଙ୍କର ଖୁବ୍ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଗ୍ରହ । ରାତିରେ ସେ କୀର୍ତ୍ତନ କରୁଥିଲେ । ଗୁରୁ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ସେବା କରିବା ପରେ ଶୋଇବାକୁ ଯାଉଥିଲେ ।

ଅମର ଦାସ ଶିଖ୍‍ ଧର୍ମର ତୃତୀୟ ଗୁରୁ ହୋଇଥିଲେ । ସେବା ଓ ଲଙ୍ଗର ଉପରେ ସେ ଖୁବ୍ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେଇଥିଲେ । ଯେ କୌଣସି ଲୋକ ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆସିଲେ, ପ୍ରଥମେ ଲଙ୍ଗରରେ ଭୋଜନ କରିବାକୁ କହୁଥିଲେ । ଏମିତିକି ମୋଗଲ ବାଦଶାହା ଆକବର ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ପ୍ରଶଂସା କରି ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ । ପ୍ରଥମେ ସେ ଲଙ୍ଗରରେ ଭୋଜନ କରିଥଲେ । ତା’ପରେ ଗୁରୁ ଅମରଦାସଙ୍କୁ ନିଜର ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ସେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

ଗୁରୁ ରାମଦାସ

ଜେଠା ନାମକ ପିଲାଟିଏ । ଲାହୋର ହୋର ସହରର ଚୂନାମଣ୍ଡିରେ ତାଙ୍କ ଘର । ୧୫୩୪ ମସିହା ଅକଟୋବର ମାସରେ ତା’ର ଜନ୍ମ । ଛୋଟ ପିଲାଟିଏ ଥିଲାବେଳେ ସେ ନିଜର ମାଆକୁ ହରାଇଥିଲା । ତାକୁ ମାତ୍ର ସାତ ବର୍ଷ ହେଲାବେଳେ ତା’ର ବାପା ମଧ୍ୟ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ଆଖି ବୁଜିଲେ ।

ଜେଠାର ମାମୁଁଘର ଗୁରୁ ଅମର ଦାସଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନ ବାସାର୍କଠାରେ । ବାପାମାଆଙ୍କୁ ହରାଇଲା ପରେ ସେ ମାମୁଁ ଘରକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲା । ମାମୁଁ ମାଈଁ ଆଉ ଅଜା ଆଈ ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ୁଥିଲେ । ସାତବର୍ଷ ବୟସର ଜେଠା ସେମାନଙ୍କୁ ବୁଝାଇଥିଲା । ଜେଠା ସିଝାଖାଦ୍ୟ ବାଟଘାଟରେ ବିକି ପେଟ ପୋଷିଲା । ଆଈ ପ୍ରତିଦିନ ଏହି ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ତିଆରି କରି ଦେଉଥିଲେ ।

ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳୁ ସେ ଏଇ ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ନେଇ ହାଟକୁ ଯାଉଥିଲା । ପିଲାଠାରୁ ବୁଢ଼ାଯାଏଁ ସବୁ ଶ୍ରେଣୀର ଗ୍ରାହକ ତାକୁ ବେଢ଼ି ଯାଉଥିଲେ । ତା’ର ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥକୁ ସେମାନେ ଖୁବ୍ ପସନ୍ଦ କରୁଥିଲେ । ଅଭାବୀ ଆଉ ଦୁଃଖୀ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସେ ମାଗଣାରେ ଖାଦ୍ୟ ବାଣ୍ଟି ଦେଉଥିଲା ।

ଗୁରୁ ଅମରଦାସ ସେଇ ବାଟରେ ଗଲାବେଳେ ଜେଠାକୁ ସେସବୁ ବିକୁଥିବାର ଦେଖୁଥିଲେ । ତା’ର ବ୍ୟବହାରରେ ଖୁବ୍ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉଥିଲେ । ପାଞ୍ଚବର୍ଷ ଧରି ବାସାର୍କଠାରେ ଜଣେ ବୁଲାବିକାଳି ଭାବରେ ସମୟ କଟାଇ ଥିଲା । ଆଈବୁଢ଼ୀ ପିଲାଟିକୁ ଦେଖି ନିଜ ପେଟ ପୋଷିବାରେ ସଫଳ ହୋଇପାରିଛି ବୋଲି ଖୁସି ହେଉଥିଲେ ।

ଗୁରୁ ଅମର ଦାସ ଖଦୁର ସାହିବଠାରୁ ଗୋଏନ୍ଦୱାଲାକୁ ନିଜ ବସା ଉଠାଇ ନେଇଥିଲେ-। ଜେଠା ମଧ୍ୟ ତା’ର ଦୋକାନ ସେଠାକୁ ଉଠାଇ ନେଇଥିଲା । ସେଠାରେ ସେ ବୁଲାବିକାଳି ଭାବରେ ବ୍ୟବସାୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା । ଗୁରୁ ଅମରଦାସ ତା’ ବ୍ୟବହାରରେ ଖୁବ୍ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇଥିଲେ ।

ଗୁରୁ ଅମରଦାସଙ୍କ ଝିଅ ବିବି ଭାନୀଙ୍କ ବାହାଘର କଥା ଉଠିଲା । ଜେଠାଙ୍କ କଥା ତାଙ୍କ ମନରେ ଆଗ ପଡ଼ିଲା । ସେ ଜଣେ ଅନାଥ ପିଲା । ଜଣେ ବୁଲାବିକାଳି । ହେଲେ, ସେଥିରେ ତାଙ୍କର ମନ ଊଣା ନଥିଲା । ତାଙ୍କର ଭଲଗୁଣ ଓ ବ୍ୟବହାର ତାଙ୍କୁ ମୁଗ୍ଧ କରିଥିଲା ।

ବିବି ଭାନୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ ଜଣେ ଭଦ୍ର ମହିଳା । ତାଙ୍କ ସ୍ଵାମୀ ହେବାପାଇଁ ଜେଠା ଥିଲେ ଉପଯୁକ୍ତ ଲୋକ । ଜେଠାପରେ ରାମଦାସ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ଭଦ୍ର ବ୍ୟବହାର ଓ ସେବା କାର୍ଯ୍ୟଥିଲା ପ୍ରଥମରୁ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ବଡ଼ଧର୍ମ । ପୁଣି ଗୁରୁ ଅମରଦାସଙ୍କ ସାଥୀରେ ଚଳିବା ଆଉ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବାର ସୁଯୋଗ ତାଙ୍କୁ ମିଳିଥିଲା ।

ମୋଗଲ ବାଦଶାହ ଆକବର ୧୫୫୬ ମସିହାରେ ଗୁରୁଜୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଥିଲେ । ବିବି ଭାନୀଙ୍କ ନାଁରେ ସେ ଏକ ଜାଗିର ଖଞ୍ଜିଦେଇଥିଲେ । ଗୁରୁ ଅମରଦାସ ଜେଠାଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ସହର ବସାଇବାକୁ କହିଥିଲେ । ପରେ ତାହା ରାମଦାସପୁର ନାଁରେ ଖୁବ୍ ଜଣାଶୁଣା ହେଲା । ଗୁରୁ ଅର୍ଜୁନ ସିଂହ ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ପୋଖରୀ ଖୋଳାଇଥିଲେ । ପରେ ଏହି ସ୍ଥାନ ଅମୃତସର ନାଁରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା । ଏହା ଶିଖ୍‍ ଧର୍ମ ଓ ଧାରଣାର ପ୍ରଧାନ କେନ୍ଦ୍ର ହୋଇଥିଲା ।

ଜେଠା ଏଗାର ବର୍ଷ ଧରି ଗୁରୁ ଅମର ଦାସଙ୍କ ପାଖରେ ରହିଥିଲେ । ଖୁବ୍ ନିଷ୍ଠା ଓ ସେବାରେ ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟପାତ୍ର ହୋଇଥିଲେ । ଗୁରୁଙ୍କ କଥାରେ ସେ ତିଳେହେଲେ ହେଳା କରୁନଥିଲେ । ଗୁରୁ ଅମର ଦାସ ଜେଠାଙ୍କ ଉପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ । ୧୫୭୪ ମସିହାରେ ତାଙ୍କୁ ଚତୁର୍ଥ ଧର୍ମଗୁରୁ ଭାବରେ ବାଛିଥିଲେ । ସେ ରାମଦାସ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ ।

ରାମଦାସ ସେବା, ଲଙ୍ଗର, କୀର୍ତ୍ତନ ଆଦି ନିଷ୍ଠାର ସହିତ ପାଳନ କରିଥିଲେ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଖ୍‍ ମଣିଷର ସେବକ ଭାବରେ ଚଳିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ । ଦୁଃଖୀରଙ୍କୀ ଓ ରୋଗୀଙ୍କର ସେବା କଲେ ଭଗବାନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ ବୋଲି କହୁଥିଲେ ।

ଗୁରୁ ରାମଦାସ ଖୁବ୍ ସରଳ ଭାବରେ ଚଳୁଥିଲେ । ଧନଦରବ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଅଦୌ ଲୋଭ ନଥିଲା । ସବୁରି ସେବାରେ ଜୀବନର ସବୁ ସମୟ କଟାଇଦେବାକୁ ସୁଖ ମଣୁଥିଲେ । ଥରେ ଆକବର ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ୧୦୧ଟି ସୁନା ମୋହର ଦେଇଥିଲେ । ସେ ଗରିବ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେସବୁ ବାଣ୍ଟି ଦେଇଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କୁ ଖଣ୍ଡେ ଜମି ଦାନ କରିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ । ମାତ୍ର ସେ ମନା କରି ଦେଇଥିଲେ । ଜଣେ ନିଷ୍ଠାପର ଓ ସେବାପରାୟଣ ଗୁରୁ ଭାବରେ ରାମଦାସ ସୁପରିଚିତ ।

ଗୁରୁ ଅର୍ଜୁନ ଦେବ

ଗୁରୁ ଅର୍ଜୁନଦେବ ପିଲାଦିନୁ ଏକ ଧାର୍ମିକ ପରିବେଶରେ ବଢ଼ିଥିଲେ । ଗୁରୁ ଅମର ଦାସ ଥିଲେ ତାଙ୍କର ଅଜା ଓ ଗୁରୁ ରାମଦାସ ଥିଲେ ତାଙ୍କର ପିତା । ତାଙ୍କର ମାଆ ବିବି ଭାନୀ ଥିଲେ ସେବା ଓ ତ୍ୟାଗର ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି । ଶିଖ୍‍ଧର୍ମର ଇତିହାସରେ ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଖୁବ୍ ଗୁରୁତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ଅର୍ଜୁନ ସିଂହ ତେଣୁ ପିଲା ଦିନୁ ଯଥେଷ୍ଟ ଧର୍ମଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଥିଲେ ।

ପିଲାଦିନେ ସେ ଯାହା କରୁଥିଲେ ଓ କହୁଥିଲେ ସେ ଆଗକୁ ଜଣେ ବଡ଼ ଗୁରୁହେବେ, ଏହା ଜଣାପଡ଼ୁଥିଲା । ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ମାତ୍ର ବର୍ଷେ ହୋଇଥିଲା, ସେ ଅଜାଙ୍କ କୋଠରୀ ଭିତରକୁ ନିଜ ପେଂଡୁ ଗଡ଼ାଇ ଗଡ଼ାଇ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ । ସେତେବେଳେ ଗୁରୁ ଅମର ଦାସ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିଲେ । ପିଲାଟି ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ହଲାଇ ଦେଇଥିଲା । ସେ ଧ୍ୟାନରୁ ଉଠିପଡ଼ି କହିଥିଲେ–ଏ ବଡ଼ ଲୋକ କିଏ ଯେ ମୋ ଆସନକୁ ଦୋହଲାଇ ଦେଲା ?

ଏହା ଶୁଣି ମାଆ ବିବି ଭାନୀ ଅନ୍ୟଘରୁ ଚାଲି ଆସି ପିଲାକୁ ଉଠାଇ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ନାତି ବୋଲି କହିଥିଲେ । ଗୁରୁ ଅମର ଦାସ ପିଲାଟିକୁ, କୋଳେଇ ଥିଲେ ଏବଂ ଆଦର କରି କହିଥିଲେ–“ମୋର ଏଇ ନାତି ଗୁରୁବାଣୀର ଭଣ୍ଡାର ହେବ । ସଂସାରର ଜଞ୍ଜାଳରୁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପାରି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ।”

ଏମିତି ଅର୍ଜୁନ ଦେବ ପିଲାଦିନୁ ତାଙ୍କ ଅଜାଙ୍କଠାରୁ, ଆଶୀର୍ବାଦ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ଆଉଦିନେ ଗୁରୁ ଅମର ଦାସ ଖାଉଥିଲାବେଳେ ସେ ସେଠାରେ ଗୁରୁଣ୍ଡି ଗୁରୁଣ୍ଡି ପହଞ୍ଚିଯାଇଥିଲେ । ଆଉ ଥାଳିରେ ହାତ ପୂରାଇ ତାଙ୍କ ଖାଦ୍ୟକୁ ଖେଳାଇ ପକାଇଥିଲେ । ଚାକର ଆସି ତାଙ୍କୁ ଧରି ନେଇଥିଲା । ସେ ପୁଣି ଗୁରୁଣ୍ଡି ଗୁରୁଣ୍ଡି ଆସି ସେମିତି ଗୋଳମାଳ ଆରମ୍ଭ କରିଦେଇଥିଲେ । ଗୁରୁ ଅମର ଦାସ ତାଙ୍କୁ କୋଳକୁ ଟେକି ନେଇ କହିଥିଲେ–ଆସ ବାପା, ଏବେ ତୁ ଏଇ ଥାଳିର ମାଲିକ ହୁଅ ।

ମାଆ ବିବିଭାନୀଙ୍କ କୋଳରେ ଅର୍ଜୁନ କ୍ଷୀରପାନ କଲାବେଳେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଗୁରୁବାଣୀ ଶୁଣୁଥିଲେ । ସର୍ବଦା ତାଙ୍କ କାନରେ ପଡ଼ୁଥିଲା ମାଆଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଗୁରୁବାଣୀର ଆବୃତ୍ତି । ଘରକାମ କରୁଥିଲାବେଳେ ମଧ୍ୟ ବିବି ଭାନୀ ଭଜନ କୀର୍ତ୍ତିନ ଗାଉଥିଲେ । ଗୁରୁଜୀଙ୍କ ଘରେ ଭଜନ କୀର୍ତ୍ତିନ ଏକ ଦୈନନ୍ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଥିଲା ।

ପିଲା ଅର୍ଜୁନ ଦଖୁଥିଲେ ତାଙ୍କର ଅଜା ଓ ବାପା କିପରି ଧ୍ୟାନ ପୂଜାରେ ମଜ୍ଜିଯାନ୍ତି । ଅଜା ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଯାହା କହିଥିଲେ ତାହା ସତ ଫଳିଲା । ସେ ହେଲେ ଗୁରୁବାଣୀର ମୂଳାଧାର-। ପିଲାଦିନୁ ସେ ଗୁରୁବାଣୀ ଶିଖିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ବାପା ଓ ଅଜାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ବାଜା ବଜାଇବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଗୁରୁବାଣୀ ଗାୟନ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ମଧୁର ସ୍ଵର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଗ୍ଧ କରୁଥିଲା । ଶିଷ୍ୟମାନେ ଦଳ ଦଳ ହୋଇ ତାଙ୍କଠାରୁ ଗୁରୁବାଣୀ ଶୁଣିବାକୁ ରୁଣ୍ଡ ହେଉଥିଲେ ଏବଂ ଗୁରୁବାଣୀ ଶୁଣି ଅପାର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ ।

ଅର୍ଜୁନ ଦେବ ପିଲାଦିନୁ ଭଜନ ଗୀତଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜେ ରଚନା କରୁଥିଲେ । ଥରେ ତାଙ୍କ ବାପା ତାଙ୍କୁ ଲାହୋରରେ ଥିବା ଜଣେ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଘରକୁ ତାଙ୍କୁ ପଠାଇଥିଲେ । ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ବାହାଘର ଉତ୍ସବରେ ତାଙ୍କୁ ଯୋଗଦେବାକୁ ଥିଲା । ବାପାଙ୍କଠାରୁ ଖବର ପାଇଲେ ତାଙ୍କ ଫେରିବା କଥା । କିନ୍ତୁ ବହୁଦିନ ଧରି ସେ କିଛି ଖବର ପାଇଲେ ନାହିଁ । ଘର କଥା ତାଙ୍କର ମନେ ପଡ଼ିଲା ।

ଗୋଟିଏ ଗୀତରେ ସେ ନିଜର ମନୋଭାବ ପ୍ରକାଶ କରି ତIଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ପାଖକୁ ଏକ ପତ୍ର ଲେଖିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଚିଠିର ଉତ୍ତର ନପାଇ ପୁଣି ଆଉ ଏକ ଚିଠି ଗୀତରେ ଲେଖିଥିଲେ । ଏମିତି ତିନୋଟି ଚିଠି ସେ ଗୀତରେ ଲେଖିଥିଲେ । ଗୁରୁ ଗ୍ରନ୍ଥସାହିବରେ ତାଙ୍କ ଲିଖିତ ବହୁ ଭଜନ ଜଣାଣ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି ।

ଅର୍ଜୁନ ଦେବ ପିଲାଦିନୁ ସେବା ଓ ସାଧନା ମଧ୍ୟରେ ବଢ଼ିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମାଆ ବିବିଭାନୀଙ୍କ ନିସ୍ଵାର୍ଥପର ସେବାର କାହାଣୀ ଶିଖ୍‍ ଧର୍ମର ଇତିହାସରେ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣକ୍ଷରରେ ଲେଖାଯାଇଛି-। ତାଙ୍କ ଅଜା ଗୁରୁ ଅମର ଦାସ ଓ ତାଙ୍କ ବାପା ଗୁରୁ ରାମଦାସଙ୍କ ସାଧନାର କାହାଣୀ ଯୁଗ ଯୁଗ ଧରି ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଆସିଛି । ଗୁରୁ ଅର୍ଜୁନ ଦେବ ଏହିସବୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପରମ୍ପରାର ଆଲୋକରେ ଆଲୋକିତ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଗୁରୁମାନଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଉତ୍ସାହିତ ।

ଗୁରୁ ରାମଦାସ ଅମୃତସର ସହର ବସାଇଥିଲେ ଏବଂ ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ଏହାକୁ ଗଢ଼ି ତୋଳିବାରେ ଲାଗିପଡ଼ିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଅଜାଙ୍କ ପାଖରେ ସେ ବାରବର୍ଷ ବୟସରୁ ରହି ଶିଖ୍‍ଧର୍ମ ଜୀବନଯାପନ କରିଥିଲେ । ସେ ଲଙ୍ଗରରେ ରୋଷେଇ କରିବା ଓ ପରଷିବା କାମରେ ସହଯୋଗ କରୁଥିଲେ । ପୂଜା ପ୍ରାର୍ଥନା ସମୟରେ ଯୋଗଦେଇ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଗରମ ଲାଗିଲେ ସେ ନଜେ ପଙ୍ଖା କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କ ସେବାରେ ତାଙ୍କ ଅଜା ଓ ବାପା ଖୁବ୍ ଖୁସି ହେଉଥିଲେ । ଗୁରୁ ନାନକ ଓ ତାଙ୍କ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଗୁରୁମାନଙ୍କର କଥା ଓ କାମରେ ନିଜକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ ।

ଗୁରୁ ରାମଦାସ ୧୫୮୧ ଜୁଲାଇରେ ତାଙ୍କୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଗୁରୁଭାବରେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ସେବା, ତ୍ୟାଗ ଓ ସାଧନା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଗ୍ଧ କରଥିଲା । ଗୁରୁ ଅର୍ଜୁନ ଦେବ ଗୁରୁ ଗାଦିରେ ବସିଲାବେଳେ ମାତ୍ର ୧୮ ବର୍ଷ ବୟସର ହୋଇଥିଲେ । ଶିଖ୍‍ଧର୍ମର ଇତିହାସରେ ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଅତି ସ୍ମରଣୀୟ ହୋଇ ରହିଛି ଓ ରହିବ ।

ଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ

ଗୁରୁ ରାମଦାସ ଗୁରୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଗାଦିରେ ବସାଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଥିଲେ ଆଉ ଦୁଇ ପୁଅ ପୃଥ୍ୱୀଚାନ୍ଦ ଓ ମହାଦେବ । ମହାଦେବ ବାପାଙ୍କର କଥାକୁ ନୀରବରେ ମାନି ନେଇଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ପୃଥ୍ୱୀଚାନ୍ଦ ବଡ଼ପୁଅ ହୋଇଥିବାରୁ ଗୁରୁଗାଦିରେ ବସିବା ତାଙ୍କର ଜନ୍ମଗତ ଅଧିକାର ବୋଲି ଭାବିଥିଲେ । ତାହା ନ ପାଇବା ଯୋଗୁଁ ସେ ଗୁରୁ ଅର୍ଜୁନ ଦେବଙ୍କୁ ଖୁବ୍ ଈର୍ଷା କରିଥିଲେ ।

ବହୁଦିନ ଧରି ଗୁରୁ ଅର୍ଜୁନ ଦେବଙ୍କର ପିଲାପିଲି ହୋଇନଥିଲେ । ତେଣୁ ପୃଥ୍ୱୀଚାନ୍ଦ ଆଶା କରିଥିଲେ ଯେ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପରେ ସେ ଗୁରୁ ଗାଦିରେ ବସିବେ । ମାତ୍ର ବାବା ବୁଦ୍ଧଙ୍କର ଆର୍ଶୀବାଦରୁ ଗୁରୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ପୁଅ ଜାତ ହୋଇଥିଲା । ନାଁ ତାଙ୍କର ହରଗୋବିନ୍ଦ । ପୃଥ୍ୱୀଚାନ୍ଦଙ୍କ ସବୁ ଆଶା ଏହାଦ୍ଵାରI ଧୂଳିସାତ୍ ହେଲା । ସେ ତେଣୁ ହରଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ମାରିଦେବା ପାଇଁ ନାନା ପ୍ରକାର ଉଦ୍ୟମ କରିଥିଲେ । ହେଲେ, ସେ ଏଥିରେ ବିଫଳ ହୋଇଥିଲେ ।

ଥରେ ସେ ଜଣେ ନର୍ସକୁ ଶିଖାଇ କ୍ଷୀର ସାଥିରେ ବିଷ ମିଶାଇ ଶିଶୁ ହରଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପିଆଇଥିଲେ । ମାତ୍ର ନର୍ସଟି ନିଜେ ବିଷ ଜ୍ୱାଳାରେ ଭୀଷଣ କଷ୍ଟ ଭୋଗିଥିଲା ଆଉ ନିଜେ ମରିବା ପୂର୍ବରୁ ଏକଥା କହିଦେଇଥିଲା । ତା’ପରେ ଗୋଟିଏ ସାପ କେଳାକୁ ଶିଖାଇ ଶିଶୁ ହରଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ବିଷାକ୍ତ ସାପଦ୍ଵାରା ଆହତ କରାଯାଇଥିଲା । ମାତ୍ର ଏହି ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଶେଷରେ ପଣ୍ଡ ହୋଇଥିଲା-।

ଗୁରୁ ଅର୍ଜୁନ ଦେବ ହରଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଶିକ୍ଷାଦାନର ଦାୟିତ୍ଵ ବାବା ବୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ଶିକ୍ଷାଦେବା ଛଡ଼ା ଘୋଡ଼ାଚଢ଼ା, ଖଣ୍ଡା ଚଲାଇବା ଆଦି ଶିଖାଇଥିଲେ । ଏ ସବୁଥିରେ ସେ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ସଫଳତା ଲାଭ କରିଥିଲେ । ସାଙ୍ଗସାଥୀମାନଙ୍କ ସାଥୀରେ ସେ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ା, ଖଣ୍ଡା ଚଲାଇବା ଆଦି ଶିକ୍ଷା କରିଥିଲେ । ବାବା ଅର୍ଜୁନ ଦେବ ସମୟ ସମୟରେ ଆସି ନିଜେ ରହି ଏହା ଦେଖୁଥିଲେ । ମାତ୍ର ୧୦ ବର୍ଷ ବୟସରେ ହରଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ଏହି ସବୁ ଶିକ୍ଷାରେ ଖୁବ୍ ଦକ୍ଷତା ଦେଖି ଭାରି ଖୁସି ହୋଇଥିଲେ ।

ଥରେ ସମ୍ରାଟ ଜାହାଙ୍ଗୀର ଅର୍ଜୁନ ଦେବଙ୍କୁ ଲାହୋରକୁ ଡ଼କାଇଥିଲେ । ୧୬୦୬ ମସିହା ମେ ମାସ । ଗୁରୁଜୀ ସେଠାକୁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ପୁଅ ତାଙ୍କପରେ ଗୁରୁ ହୋଇପାରିବେ କି ନାହିଁ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ । ଖଣ୍ଡାରେ ତାଙ୍କ ହାତର ଗୋଟିଏ ଆଙ୍ଗୁଠିକୁ କାଟିଦେବାକୁ ପୁଅକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ । ହରଗୋବିନ୍ଦ ଖଣ୍ଡା ବାହାର କରି ତାଙ୍କ ହାତ ଅଙ୍ଗୁଠି କାଟି ଦେବାକୁ ବାହାରିଲେ । ଗୁରୁ ଅର୍ଜୁନ ଦେବ ଠିକ୍ ସେହି ସମୟରେ ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି ପକାଇଥିଲେ । ଗୁରୁ ଗାଦିରେ ବସିବା ପାଇଁ ହରଗୋବିନ୍ଦ ଉପଯୁକ୍ତ ହୋଇପାରିଛନ୍ତି ଜାଣିବାରେ ଆଉ ବାକୀ ରହିଲା ନାହିଁ । ସେ ତାଙ୍କୁ ମୋଗଲ ଶାସକଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାର ବିରୋଧରେ ଲଢ଼େଇ କରିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇ ନିଜେ ଲାହୋର ଅଭିମୁଖେ ଚାଲିଲେ ।

ହରଗୋବିନ୍ଦ ଯେତେବେଳେ ଗୁରୁଗାଦିରେ ବସିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ବୟସ ମାତ୍ର ଏଗାର ବର୍ଷ । ସେ ହୋଇଥିଲେ ଷଷ୍ଠ ଗୁରୁ । ସେ ବାବା ବୁଦ୍ଧଙ୍କୁ କହି ଦୁଇଟି ଖଣ୍ଡା ଯୋଗାଡ଼ କରିଥିଲେ । ସେଥିରୁ ଗୋଟିଏ ଥିଲା ସାଂସାରିକ ଶକ୍ତି (ମିରୀ)ର ପ୍ରତୀକ ଆଉ ଅନ୍ୟଟି ଥିଲା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶକ୍ତି (ପିରୀ)ର ଚିହ୍ନ । ସେ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଉପହାର ଦେବାକୁ ଏବଂ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସୈନ୍ୟମଣ୍ଡଳୀରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଯୋଗ ଦେବାକୁ କହିଥିଲେ । ଗୁରୁଜୀଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଥିଲା ତାଙ୍କର ଭକ୍ତମାନେ ନିଜ ଦେହକୁ ମଜବୁତ୍ କରି ଗଢ଼ନ୍ତୁ ଆଉ ନିୟମିତ ବ୍ୟାୟାମ କରି ଶକ୍ତି ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ । ଖଣ୍ଡାଖେଳ, ଘୋଡ଼ାଚଢ଼ା, ଶିକାର ଆଦିରେ ମନ ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧକୌଶଳ ଶିକ୍ଷା କରନ୍ତୁ । ଏହାଫଳରେ ସେମାନେ ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅତ୍ୟାଚାର ବିରୋଧରେ ଲଢ଼େଇ କରିପାରିବେ ।

ଶିଖ୍‍ମାନଙ୍କୁ ଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ଉପଦେଶ ଥିଲା ଯେ, ସବୁ ଅନ୍ୟାୟ ଅତ୍ୟାଚାର ଲୋପ ନହେବା ଯାଏଁ ସେମାନଙ୍କର ଖଣ୍ଡାସବୁ ସକ୍ରିୟ ହୋଇପାରିବ । ହରଗୋବିନ୍ଦ ଥରେ ଶିଖ୍‍ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍‍ବୋଧନ ଦେଇ କହିଥିଲେ–“ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଗାଁ ଗଣ୍ଡାକୁ ଯାଅ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ତ୍ରୀ ପୁରୁଷଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାହସ ଓ ନିର୍ଭୀକତା ସୃଷ୍ଟି କର । ଶାସକମାନଙ୍କର ଅତ୍ୟାଚାର ଓ ଅନ୍ୟାୟ ବରୋଧରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଖ୍‍ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ । ଉଚ୍ଚ ଓ ମହାନ୍ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଆମ ଲୋକମାନେ ଲଢ଼େଇ କରି କରି ମରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା ଉଚିତ । ପ୍ରକୃତ ଶିଖ୍‍ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରେ ନାହିଁ ।”

ମଣିଷ ସେବାରେ ତୁମେ ଯଦି ସାରା ଜୀବନକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିପାରିବ, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁପରେ ତୁମର ସଦ୍‍ଗତି ହେବ । ଯଦି ତୁମେ ସାହସର ସହିତ ଶିରକୁ ଉନ୍ନତ କରି ବଞ୍ଚିବ, ତେବେ ତୁମେ କୌଣସି ଅବସ୍ଥାରେ ଭୟଭୀତ ହେବନାହିଁ । ମୃତ୍ୟୁର ଭୟ ଚାଲିଯିବ । ଏମିତିକି ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ସ୍ଵାଗତ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ରହିବ । ତୁମେ ନିଜକୁ କେବେ ହୀନ ବା ସଂଖ୍ୟାନ୍ୟୁନ ମନେକର ନାହିଁ । ଗୋଟିଏ ନଦୀର ଉତ୍ସ ବୋଲି ନିଜକୁ ଭାବ । ଛୋଟ ଛୋଟ ଝରଣା ଯେତେବେଳେ ବହିଆସେ, ବିରାଟ ନଦୀରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ସେହିପରି ତୁମେ ସମସ୍ତେ ବାହାରି ପଡ଼ିଲେ ତୁମ୍ଭମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିର ମହାନ୍ ସ୍ରୋତ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ବୁଡ଼ାଇ କୁଆଡ଼େ ଭସାଇ ନେବ-।

କବି ଓ ସଂଗୀତଜ୍ଞମାନଙ୍କୁ ସେ କହୁଥିଲେ–ତୁମ୍ଭେମାନେ ସାହସର ସଙ୍ଗୀତ ଲେଖି ଓ ଗାଅ । ବୀରତ୍ଵର ଗାଥା ଆବୃତ୍ତି କର । ଏହା ଏହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦେଶପ୍ରେମ ଓ ସାହସର ମଶାଲ ଜାଲ ଦେଇପାରିବ । ନିର୍ଭୀକତାର ଆଲୋକରେ ସମସ୍ତେ ଆଲୋକିତ ପାଇଁ ହେବେ । ଧର୍ମରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଜ ନିଜ ଜୀବନ ଦେବାକୁ ତିଳେହେଲେ ପଛାଇବେ ନାହିଁ । ଦଳିତ ଓ ଅତ୍ୟାଚାରିତ ମଣିଷ ନୂଆ ବଳ ଓ ସାହସ ନେଇ ଚେଇଁ ଉଠିବ । ଦୃଢ଼ ମନୋବଳ ଓ ଦମ୍ଭର ସହିତ ସେମାନେ ଅତ୍ୟାଚାରୀ ଓ ନିଷ୍ଠରଶାସକମାନଙ୍କୁ ମୁକାବିଲା କରିପାରିବେ ।

ସେହି ସମୟରୁ ଶିଖ୍‍ମାନଙ୍କର ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନଯାତ୍ରାରେ ବହୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଦେଲା । ଅସ୍ତ୍ରଚାଳନା, ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ, ଅଶ୍ଵାରୋହଣ ଆଦିରେ ସମସ୍ତେ ତାଲିମ ପାଇବାକୁ ଆଗଭର ହେଲେ । ଧର୍ମରକ୍ଷା ପାଇଁ ସବୁରି ପ୍ରାଣରେ ଅପୂର୍ବ ଉନ୍ମାଦନା ଓ ଜାଗରଣ ଖେଳିଗଲା ।

ଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦ ଗୋଟିଏ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଶିଖ୍‍ ସେନାବାହନୀ ଗଢ଼ିଥିଲେ । ଯୁଦ୍ଧ କୌଶଳରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ତାଲିମ ଦେଇଥିଲେ । ୧୬୦୯ ସସିହାରେ ଲେହଗଡ଼ଠାରେ ଗୋଟିଏ ଦୁର୍ଗ ତଆରି କରିଥିଲେ । ଅମୃତସରଠାରେ ଅକଲତଖତ (ଅମର ସିଂହାସନ) ଗଢ଼ିଥିଲେ-। ଏହାକୁ ‘‘ପ୍ରକୃତ ରାଜାଙ୍କ ସିଂହାସନ’’ ବୋଲି ସେ କହୁଥିଲେ । ସେଠାରେ ସବୁ ବିବାଦର ସମାଧାନ କରାଯାଉଥିଲା । ଅକଲତଖତରୁ ସବୁ ପ୍ରକାର ଆଦେଶ ଓ ଉପଦେଶ ସେ ଶିଖ୍‍ମାନଙ୍କୁ ଦେଉଥିଲେ ।

ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ଖବର ସମ୍ରାଟ ଜାହାଙ୍ଗୀରଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିଲା । ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଜଣେ ବାଦଶାହା । ସେ ଏକଥା ସହ୍ୟ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ସେ ଆଦେଶ ଦେଲେ ଯେ ଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦ ଗ୍ୱାଲିୟର ଦୁର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ବନ୍ଦୀହୋଇ ରହିବେ । ତାଙ୍କର ଦୋଷ ହେଲା ଯେ ତାଙ୍କ ବାପା ଗୁରୁ ଅର୍ଜୁନ ଦେବ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାର ଜୋରିମାନା ଦେଇପାରିନଥିଲେ I

ଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ବନ୍ଦୀହେବା କଥା ଶିଖ୍‍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖୁବ୍ ଅଶାନ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କଲା । ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାକରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ । ବାବା ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ନେତୃତ୍ଵରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖା କରିବା ପାଇଁ ଗ୍ୱାଲିୟର ଦୁର୍ଗରେ ଧାଡ଼ି ଲଗାଇଲେ । ସେମାନେ ଦୁର୍ଗ ଚାରିପଟେ ବୁଲିଲେ । ବାହାରେ ସେମାନେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ମାନ ଜଣାଇଲେ । ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଖି ନପାରିଲେ ସୁଦ୍ଧା ଗୁରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, ଏହା ଭାବି ସେମାନେ ନିଜକୁ ଧନ୍ୟ ମନେକଲେ I

ଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦ ଯେତେ ଅଧିକ ଦିନ ବନ୍ଦୀହୋଇ ରହିଲେ, ଶିଖ୍‍ମାନେ ସେତେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇପଡ଼ିଲେ । ସାରା ପଞ୍ଜାବରେ ବିଦ୍ରୋହ ଦେଖାଦେଲା । ସବୁଆଡ଼େ ଏଥିପାଇଁ ପ୍ରତିବାଦ ସଭା ହେଲା । କେତେକ ଉଦାର ମୁସଲମାନ ଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଖଲାସ କରିଦେବା ପାଇଁ ସମ୍ରାଟ ଜାହାଙ୍ଗୀରଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ।

ମୁସଲମାନ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ହଜରତ୍ ମିଆଁ ମୀର ଶେଷରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଖଲାସ କରିବା ପାଇଁ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ I ଏଥିପାଇଁ ଜାହାଙ୍ଗୀରଙ୍କ ଆଦେଶନାମା ଜାରି ହୋଇଥିଲା I ହେଲେ, ଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦ ଦାବି କଲେ ଯେ ସେଇ ଦୁର୍ଗରେ ବିନା ଦୋଷରେ ବନ୍ଦୀହୋଇ ରହିଥିବା ସବୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଖଲାସ ନ କଲେ ସେ ସେଠାରୁ ବାହାରିବେ ନାହଁ । ଗୁରୁଜୀ ଗ୍ୱାଲିୟର ଦୁର୍ଗରେ ବନ୍ଦୀହୋଇ ରହିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପୂରା ଭକ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ ।

ସମ୍ରାଟ ଜାହାଙ୍ଗୀର ଶେଷରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁକୁଳାଇ ଦେବାପାଇଁ ରାଜି ହୋଇଥିଲେ । ଗୁରୁଙ୍କର ଅନୁଗତ ୫୨ ଜଣ ରାଜା ତାଙ୍କ ସହିତ ଦୁର୍ଗରୁ ଖଲାସ ହୋଇଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ମହାନ ମୁକ୍ତିଦାତା ବୋଲି କହିଲେ ।

ଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦ ତିନିବର୍ଷ ପରେ ଗ୍ୱାଲିୟର ଦୁର୍ଗରୁ ମୁକୁଳିଲେ । ତାଙ୍କର ଭକ୍ତମାନେ ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଦୂରଦୂରାନ୍ତରରୁ ଆସି ଧାଡ଼ି ଲଗାଇଲେ । ପ୍ରତିଦିନ ଶିଖ୍‍ମାନଙ୍କର ମେଳା ଲାଗିଲା । ଗୁରୁବାଣୀ ଆବୃତ୍ତି ହେଲା । ଗୁର ହରଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ଦର୍ଶନଲାଭ କରି ସବୁରି ମନରେ ଆନନ୍ଦର ଲହରୀ ଖେଳିଗଲା । ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପୂର୍ବ ସାହସ ଓ ଉତ୍ସାହ ଦେଖାଦେଲା ।

ଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦ ସାରାଦେଶରେ ଧର୍ମପ୍ରଚାର କରିବାରେ ଲାଗିଲେ । ଗୁରୁ ନାନକଙ୍କର ଶାନ୍ତି ଓ ମୈତ୍ରୀର ବାଣୀ ସବୁଠାରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଶୁଣାଇଲେ । ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ଉପଦେଶକୁ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ଶୁଣିଲେ ।

ଥରେ ସେ କାଶ୍ମୀରକୁ ଯାଇଥିଲେ । ଗୁରୁଙ୍କର ଦର୍ଶନଲାଭ କରିବାକୁ ସେଠାରେ ଖୁବ୍ ଆଗ୍ରହ ଓ ଉନ୍ମାଦନା ଖେଳିଯାଇଥିଲା । ଏକଦା ଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦ ରାସ୍ତା ଉପରେ ଗୋଟିଏ ପିଲାକୁ ମଇଳା ଲୁଗାପଟା ଘୋଡ଼େଇ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବାର ଦେଖିଥିଲେ । ଗୁରୁଜୀ ତାକୁ ଉଠାଇ ଆଣିଥିଲେ । ତାକୁ କୋଳରେ ଧରିଥିଲେ I ନିଜ ହାତରେ ତାକୁ ସଫା କରିଦେଇ ନିର୍ମଳ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧାଇ ଦେଇଥିଲେ ।

ସମସ୍ତେ ତାକୁ "କୋତରା ପିଲା" ବୋଲି କହିଥିଲେ I କିନ୍ତୁ ଗୁରୁକୀ କହିଥିଲେ "ପିଲା କବେହେଲେ "କୋତରା" ନଥାନ୍ତି । ସେମାନେ ମୂଲରୁ "ସୁତୁରା" ହୋଇଥାନ୍ତି I ସେମାନେ ଫୁଲପରି ନିର୍ମଳ ।" ତାଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ଗୁରୁଜୀଙ୍କଠାରୁ ଏହି ବଡ଼କଥା ଶିକ୍ଷା କରିଥିଲେ ।

ଶିଖ୍‍ ଗୁରୁଙ୍କ ପିଲାଦିନ

(ଦ୍ଵିତୀୟ ଭାଗ)

ନୂଆ ଦିନର କାମନା

ଆଜିକାଲି ଶିଖ୍‍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ନିଜପାଇଁ ଅଲଗା ଦେଶ ଗଢ଼ିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି-। ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ବିରୋଧୀ ବୋଲି ଭାବୁଛନ୍ତି । ମାତ୍ର ସେମାନେ ଭୁଲଯାନ୍ତି ସେ ଶିଖ୍‍ଧର୍ମ ହିନ୍ଦୁଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ହିଁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା । ଶିଖ୍‍ଧର୍ମର ଗୁରୁମାନେ ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟମାନଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାରରୁ ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ । ଏଥିପାଇଁ ସେମାନେ ଲଢ଼େଇ କରିଥିଲେ, କଷ୍ଟ ସହିଥିଲେ, ଏମିତିକି ଗୁରୁ ତେଗବାହାଦୁର ନିଜ ଜୀବନକୁ ବଳି ଦେଇଥିଲେ-।

ସ୍ଵାଧୀନ ଭାରତ ଧର୍ମନିରପକ୍ଷ । ଏହାର ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ସବୁଧର୍ମ ସମାନ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକ ନିଜର ମନ ମୁତାବକ ଯେ କୌଣସି ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବ, ପାଳନ କରିପାରିବ । ଏଥିପାଇଁ କୌଣସି ବାଧା ନାହିଁ, ଅସୁବିଧା ନାହିଁ । ଆମ ଦେଶର ଶାସନ, ରାଜନୀତି, ଶିକ୍ଷା, ବିଜ୍ଞାନ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, କୃଷି, ଶିଳ୍ପ, ବାଣିଜ୍ୟ ଆଦି ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସବୁଧର୍ମର ଲୋକ ସମାନ ସୁବିଧା ପାଇ ଆସିଛନ୍ତି । ତେଣୁ ଆମେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଦେଶ ବା ରାଜ୍ୟ ଦାବି କରିବା କାହିଁକ ? ସାରା ଭାରତ ତ ଆମରି ଦେଶ ।

ଶିଖ୍‍ମାନେ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଅନ୍ୟାୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଲଢ଼େଇ କରି ଆସିଛନ୍ତି I ଶିଖ୍‍ଧର୍ମର ସାଧୁସନ୍ଥମାନେ ଏହି ଦେଶରେ ସୁଖଶାନ୍ତି, ନ୍ୟାୟ ଓ ସଦିଚ୍ଛାର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ନିଜର ଆଦର୍ଶକୁ ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ଫୁଟାଇଛନ୍ତି । ହିନ୍ଦୁମାନେ ଶିଖ୍‍ ଗୁରୁଦ୍ୱାରକୁ ଯାଇ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି ଏବଂ ଶିଖ୍‍ମାନେ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଇ ପୂଜା କରନ୍ତି ।

ସବୁ ଧର୍ମର ମୂଳନୀତି ସମାନ । ସବୁ ଧର୍ମର ଲକ୍ଷ୍ୟ ସମାନ । ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତି ଓ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଆର୍ଶୀବାଦ ଲାଭ ପାଇଁ ସବୁଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ଏ ଦିଗରେ ସବୁ ଧର୍ମଗୁରୁମାନେ ବାଟ ବତାଇଥାନ୍ତି, ଦିଗ୍‍ଦର୍ଶନ ଦେଇଥାନ୍ତି । ସେଥିପାଇଁ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରକୃତ ଗୁରୁ, ସେମାନେ ସବୁଧର୍ମର ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ଲାଭ କରିଥାନ୍ତି । ସବୁରି ହୃଦୟ ସିଂହାସନରେ ସେମାନେ ଆସନ ପାଇଥାନ୍ତି ।

ଏହି ବହିରେ ଶିଖ୍‍ ଧର୍ମର ଦଶଜଣ ଗୁରୁ ଯେଉଁମାନେ ଶିଖ୍‍ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ, ପାଳନ କରିଥିଲେ ଓ ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଜୀବନୀ ଦିଆଯାଇଛି I ସେମାନେ କିପରି ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରୁ ନିଜର ନୀତି ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ହିନ୍ଦୁଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁକାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ଏଥିରେ ଲେଖାଯାଇଛି । ସାରାଦେଶକୁ ସେମାନେ ଆପଣାର ମଣିଥିଲେ ।

ହିନ୍ଦୁ ଶିଖ୍‍ ଭାଇ ଭାଇ ଏବଂ ଦୁଇଟି ଧର୍ମ ଗୋଟିଏ ଡାଳରେ ଦୁଇଟି ଫୁଲପରି I ଆଶା, ପାଠକମାନେ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଏହି ଉପଲବ୍ଧି କରିବେ ଏବଂ ନିଜ ଜୀବନରେ ତାକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବେ I ଭବିଷ୍ୟତର ନାଗରିକ ଆଜିର ପିଲାମାନେ ଭାଇ ଭାଇ ହୋଇ ଏହି ପବିତ୍ର ଭୂଇଁରେ ଚଳି ଶିଖିବେ । ସୁଖଦୁଃଖରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ସାହାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ, ବିପଦ ଆପଦରେ ଆହା କରିବେ ଏବଂ ପରସ୍ପରକୁ ସାହା ହେବେ ।

ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେଇ ଏହି ଦେଶ ହସି ଉଠିବ । ସବୁରି ସୁଖଶାନ୍ତି ଓ ମୈତ୍ରୀରେ ଏହା ସମୃଦ୍ଧ ହେବ । ସବୁ ଧର୍ମର ସତ୍ୟ ହେଉଛି–ଭାଇ ଭାଇ ଚଳିବା; ସୁଖଦୁଃଖରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା I ଅନ୍ୟର କଷ୍ଟକୁ ଲାଘବ କରିବା ଏବଂ ଶୁଖିଲା ମୁହଁରେ ହସ ଫୁଟାଇବା ଆଉ ଓଦା ଆଖିରୁ ଲୁହ ପୋଛିବା I ଏତିକି ବୁଝିଲେ ଏଇ ମାଟିର ମରତ ସୁଖର ସରଗ ହେବ I

ସବୁଧର୍ମର ଗୁରୁମାନେ ଏଇୟା ଚାହାନ୍ତି I ଶିଖ୍‍ଧର୍ମର ଗୁରୁମାନେ ସେଥିପାଇଁ ସାରା ଜୀବନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଆସିଛନ୍ତି । ଚାଲ, ଆମେ ସେମାନଙ୍କ ଚଲାପଥରେ ଚାଲିବା, ସେମାନଙ୍କ କଥାକୁ କାମରେ ଲଗାଇବା । ସେଥିରେ ଆମର ଭଲ, ସବୁରି ଭଲ । ଦେଶର ମଙ୍ଗଳ, ଜାତିର ଉନ୍ନତି ।

ଏଥିରେ ଅଛି

ଗୁରୁ ହରରାୟ

ଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ବଡ଼ପୁଅ ଗୁରୁଦତ୍ତ । ତାଙ୍କର ପୁଅ ହରରାୟ । ୧୬୩୦ ମସିହା ଜାନୁୟାରୀ ୩୦ ତାରିଖରେ ସେ କିରାତପୁରଠାରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କର ସାରା ପିଲାଦିନ କିରାତପୁରର ଖୋଲା ଶାଗୁଆ ପ୍ରକୃତି କୋଳରେ କଟାଇଥିଲେ ।

ପିଲାଦିନର ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଘଟଣା । କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମନରେ ଗଭୀର ଦାଗ ଟାଣି ଦେଇଥିଲା । ସେ ଦିନେ ବଗିଚାରେ ବୁଲୁଥିଲେ । ଗୋଟିଏ ଫୁଲ କଢ଼ି ଗଛରୁ ଝଡ଼ି ତାଙ୍କ ଜାମାରେ ଲାଗିଗଲା । ଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ଆଖି ତା’ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲା । ସେ ଥଟ୍ଟାରେ କହିଲେ–ଲୁଗାପଟା ସବୁ ଠିକଣା କରି ପିନ୍ଧ ।

ସେହିଦିନଠାରୁ ସେ ଖୁବ୍ ଯତ୍ନରେ ଲୁଗାପଟା ପିନ୍ଧନ୍ତି । କେଉଁ ପୋଷାକ ଢିଲା ହୋଇ ଉଡ଼ୁଥିଲେ, ସେ ତାକୁ ଜାବୁଡ଼ି ଧରନ୍ତି । ଏଇ ଅଭ୍ୟାସ ତାଙ୍କର ଜୀବନସାରା ରହିଥିଲା ।

ଯେଉଁ ଫୁଲ କଢ଼ଟି ସେଦିନ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଛିଡ଼ି ପଡ଼ିଥିଲା ତାହା ଆଗରୁ ଫୁଟି ବାସ ଚହଟାଇ ଦେଇଥିଲା । ସେ ଖୁବ୍ ଶାନ୍ତ, ଶିଷ୍ଟ ଓ ସଦୟ ଥିଲେ । କାହା ମନରେ ଦୁଃଖ ହେଲାଭଳି କିଛି କରୁ ନଥିଲେ । କେହି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ସେ ତାକୁ ସାହା ହେଉଥିଲେ । ଯେ କୌଣସି ଲୋକ ବିପଦ ଆପଦରେ ପଡ଼ିଲେ, ସେ ତାକୁ ଆହା କରୁଥିଲେ । ଗୁରୁଜୀଙ୍କର ଏହି ସ୍ନେହ ସହାନୁଭୂତିପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବହାର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଗ୍ଧ କରୁଥିଲା ।

ପିଲାଟିଦିନୁ ହରରାୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଖୁବ୍ ଭଲ ପାଉଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ଥିଲା ତାଙ୍କର ଖୁବ୍ ଆନନ୍ଦ । ଆକାଶରେ ପକ୍ଷୀ ଉଡ଼ିଲାବେଳେ ସେ ଭାରି ଆଗ୍ରହରେ ଦେଖୁଥିଲେ-। ପକ୍ଷୀ ଗାଉଥିଲାବେଳେ କାନ ଦେଇ ଶୁଣୁଥିଲେ ।

ଦିନେ ସେ ବୁଲାବୁଲି କରୁଥିଲା ବେଳେ ଦେଖିଲେ, ଦୁଇଟି ଚଢ଼େଇ ଲଢ଼େଇ କରୁଛନ୍ତି-। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଖୁବ୍ କ୍ଷତବିକ୍ଷତ ହୋଇଗଲା ଆଉ ଭୂଇଁରେ ପଡ଼ିଗଲା-। ହରରାୟ ତାକୁ ତଳୁ ସାଉଁଟି ଆଣିଲେ । ତା’ କ୍ଷତରୁ ରକ୍ତ ପୋଛିଦେଲେ ।

ତା’ର କଷ୍ଟ କମିଯିବାରୁ ଚଢ଼େଇଟି ଉଡ଼ି ପଳେଇଲା । ସେ କେତୋଟି ମିନିଟରେ ତା’ର ସାଙ୍ଗ ଚଢ଼େଇମାନଙ୍କ ସାଥିରେ ମିଶିଗଲା । ଗୋଟିଏ ଗଛ ଡାଳରେ ବସି କିଚିରି ମିଚିରି କଲା । ସେଇ ଚଢ଼େଇମାନେ ଆଗରୁ ହରରାୟଙ୍କର ସ୍ନେହଭରା ସେବା କାର୍ଯ୍ୟ ଖାଲି ଦେଖୁଥିଲେ । ହରରାୟ ଗୋଟିଏ ଚଢ଼େଇର ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ସହିପାରୁ ନଥିଲେ ।

ନାନକ ଦୀନଦରିଦ୍ରମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାକୁ ନିଜ ଧର୍ମର ଏକ ଅଂଶ କରିଦେଇଥିଲେ । ସେଇ ପରମ୍ପରାକୁ ଅର୍ଜୁନଦେବ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିଥିଲେ । କୁଷ୍ଠ ରୋଗୀମାନେ ସମାଜରେ ଅଛୁଆଁ ହୋଇ ରହୁଥିଲେ । ଗୁରୁ ଅର୍ଜୁନଦେବ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଆଶ୍ରମ ତୋଳାଇ ଥିଲେ । ଗୁରୁ ହରରାୟ ସବୁ ପ୍ରକାର ରୋଗୀ ପାଇଁ ମାଗଣାରେ ଔଷଧ ବାଣ୍ଟିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ ।

ଥରେ ସମ୍ରାଟ ସାହାଜାହାନଙ୍କ ବଡ଼ ପୁଅ ଦାରା ବଡ଼ ବେମାରରେ ପଡ଼ିଥିଲେ । ବହୁ ଡାକ୍ତର କବିରାଜ ତାଙ୍କର ଚିକିତ୍ସା କଲେ ବି ତାଙ୍କୁ ଭଲ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ । ତାଙ୍କ ରୋଗ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଔଷଧ ଲୋଡ଼ାଥିଲା, ତାହା ଗୁରୁ ହରରାୟଙ୍କ ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ଥିଲା । ସାହାଜାହାନ ନିଜେ ସେଇ ଔଷଧ ନେବାକୁ ତାଙ୍କ ଡାକ୍ତରଖାନାକୁ ଆସିଥିଲେ । ଏହି ଔଷଧରେ ଦ୍ୱାରା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଭଲ ହୋଇ ଯାଇଥିଲେ । ଏଥିଯୋଗୁ ସାହାଜାହାନ ଓ ରାଜପୁତ୍ର ଦାରା ନିଜେ ଆସି ଗୁରୁଙ୍କୁ କୃତଜ୍ଞତା ଜଣାଇଥିଲେ । ସେମାନେ ତା’ପରେ ଅନେକ ଥର ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ ।

ଗୁରୁ ହରରାୟ ନାନକଙ୍କ ଧର୍ମମତ ପ୍ରଚାର କରିବାକୁ ସାରା ପଞ୍ଜାବରେ ବୁଲୁଥିଲେ । ନାନକଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କଠାରୁ ସେ ଗୁରୁବାଣୀ ଶୁଣି ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଧର୍ମ ଆଲୋଚନା ଶୁଣି ବିହ୍ଵଳ ହେଉଥିଲେ ।

ଦିନେ ଗୁରୁଜୀ ତାଙ୍କ ଦରବାରରେ ବସିଥିଲେ । ଜଣେ ଗରିବ ଲୋକ ଦୁଇଟି ପିଲାଙ୍କୁ ଆଣି ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ । ପିଲା ଦୁହେଁ ଅଧାଲଙ୍ଗଳା ଥିଲେ ଏବଂ ଖାଇବାକୁ ପେଟପୂରା ପାଇ ନଥିଲେ । ଗୁରୁଜୀ ସେମାନଙ୍କର ଅସୁବିଧା ବୁଝି ଆର୍ଶୀବାଦ କରିଥିଲେ । ସେ କହିଥିଲେ–ଏଇ ଦୁଇଭାଇ ରାମ ଓ ତ୍ରିଲୋକ ରାଜପୁତ୍ର । ସେମାନେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିବାକୁ ଜନ୍ମ ହୋଇଛନ୍ତି । ସେମାନେ ପରେ ପାତିଆଲ ଆଦି ରାଜ୍ୟରେ ରାଜୁତି କରିଥିଲେ । ସେମାନେ ଶିଖ୍‍ଧର୍ମର ପ୍ରସାର ଓ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଯାଇଛନ୍ତି ।

ଗୁରୁ ହରକୃଷ୍ଣ

୧୬୫୬ ମସିହା ଜୁଲାଇ ମାସରେ କିରାତପୁରଠାରେ ଗୁରୁ ହରକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ-। ଗୁରୁ ହରରାୟଙ୍କର ସେ ଥିଲେ ସବା ସାନ ପୁଅ । ପିଲାଦିନୁ ତାଙ୍କର ମନ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ଟାଣିହୋଇ ଯାଇଥିଲା । ଗୁରୁବାଣୀ ଶୁଣିଲାବେଳେ ସେ ଧ୍ୟାନରତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ ।

ଗୁରୁ ହରରାୟ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟଦୃଷ୍ଟି ରେ ଦେଖିଥିଲେ ଯେ ହରକୃଷ୍ଣ ହିଁ ତାଙ୍କ ଗାଦିର ଉପଯୁକ୍ତ ଦାୟାଦ । ଅଷ୍ଟମ ଗୁରୁ ଭାବରେ ସେ ଗୁରୁଗାଦିରେ ବସିଲାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ମାତ୍ର ୫ବର୍ଷ ଆଠ ମାସ ବୟସ ହୋଇଥିଲା ।

ଦିନେ ଗୁରୁବାଣୀର ଆବୃତ୍ତି ଚାଲିଥାଏ । ଶିଖ୍‍ଧର୍ମ ସଭା ବସିଥାଏ । ଗୁରୁ ଦରବାରରେ ଧ୍ୟାନରତ ଥାନ୍ତି । ଜଣେ ଲୋକ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ । ଗୁରୁଜୀ ତାଙ୍କୁ ଭିତରେ ପୂରାଇବାକୁ ମନା କରିଦେଲେ । ଜଣେ ଭକ୍ତ ଠିଆହୋଇ ଏହାର କାରଣ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁଲେ ।

ଗୁରୁ କହିଲେ–“ସେ ଜଣେ ପାପୀ । ସେ ତା’ର ଝିଅମାନଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଛି ।” ଏ କଥା ଜାଣି ସେହି ଲୋକ ତାଙ୍କ ପାଦତଳେ ପଡ଼ି କ୍ଷମା ମାଗିଥିଲେ । ଭବିଷ୍ୟତରେ ସେ ଆଉ ଏମିତି କାମ କରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ଶପଥ ନେଇଥିଲେ । ତାପରେ ସେ ଧର୍ମସଭIରେ ବସିବା ପାଇଁ ଅନୁମତି ପାଇଥିଲେ ।

ଗୁରୁ ହରକୃଷ୍ଣଙ୍କର ମହିମା ଚଉଦିଗରେ ଖେଳିଯାଇଥିଲା I ତାଙ୍କ ଭାଇ ରାମରାୟ ଖୁବ୍ ଈର୍ଷାପରାୟଣ ହୋଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ କୁତ୍ସାରଟନା କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ କେତେକ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ବି କଲେ । ସବୁଥିରେ ସେ ବିଫଳ ହେବାରୁ ଶେଷରେ ଔରଙ୍ଗଜେବଙ୍କ ପାଖରେ ଆପତ୍ତି କରିଥିଲେ ।

ଔରଙ୍ଗଜେବ ଗୁରୁ ହରକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦିଲ୍ଲୀକୁ ଡକାଇଥିଲେ । ମାତ୍ର ସେ ଦିଲ୍ଲୀ ଯିବାକୁ ମନା କରିଦେଇଥିଲେ । ଏଥିରେ ସମ୍ରାଟ ଖୁବ୍ ରାଗିଯାଇଥିଲେ । ଗୁରୁଙ୍କୁ ହାତକଡ଼ି ପିନ୍ଧାଇ ତାଙ୍କ ଦରବାରରେ ହାଜର କରାଇବାକୁ ହୁକୁମ ଦେଇଥିଲେ ।

ଔରଙ୍ଗଜେବଙ୍କର ଜଣେ ବଡ଼ କର୍ମଚାରୀ ଥିଲେ ଜୟସିଂହ । ସେ ଗୁରୁଜୀଙ୍କର ଜଣେ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ । ସେ ଗୁରୁଜୀଙ୍କୁ ବୁଝାଇ ସୁଝାଇ ନିଜଘରକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ । ଶିଖ୍‍ମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଗୁରୁଜୀ ଦିଲ୍ଲୀ ଦରବାରକୁ ଯିବାକଥା ଶୁଣି ପ୍ରମାଦ ଗଣିଲେ । ଧର୍ମାନ୍ଧ ନବାବ ଔରଙ୍ଗଜେବ ପୂର୍ବରୁ ଅନେକ ସାଧୁ ଓ ଫକୀରଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଥିଲେ । ଶିଖ୍‍ମାନେ ନିଜ ନିଜର ଜୀବନ ଦେଇ ଗୁରୁଙ୍କର ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇପଡ଼ିଲେ ।

ହଜାର ହଜାର ଶିଖ୍‍ ଗୁରୁଜୀଙ୍କୁ ପଛେପଛେ ଚାଲିଲେ । କିନ୍ତୁ ଗୁରୁ ହରକୃଷ୍ଣ ସେମାନଙ୍କୁ ବୁଝାଇଲେ । ଗୋଟିଏ ଗାର ଟାଣିଦେଇ କହିଲେ–ଏଇ ଗାର କେହି ଟପିବ ନାହିଁ । ଯେ ଏ ଗାର ଟପିବ, ସେ ମୋର ଶିଖ୍‍ ନୁହେଁ ବୋଲି ଧରାଯିବ ।

ଶିଷ୍ୟମାନେ ଗୁରୁଙ୍କର କଥା ମାନିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ । ସେମାନେ ଆଉ ଆଗେଇଲେ ନାହିଁ । ମାତ୍ର ମନ ଦୁଃଖରେ ସେମାନେ କିରାତପୁରକୁ ଫେରିଲେ ।

ତା’ପରେ ଗୁରୁଜୀ ତାଙ୍କ ସାଥିରେ ଅଳ୍ପ କେତେକ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ନେଇ ଚାଲିଲେ । ସେମାନେ ବାଟଯାକ ଗୁରୁବାଣୀ ଗାଇ ଗାଇ ଓ କୀର୍ତ୍ତନ କରି କରି ଚାଲିଲେ । ଯେଉଁଠି ବିଶ୍ରାମ ନେଲେ, ଗୁରୁଜୀ ସେଠାରେ ଧର୍ମ ଆଲୋଚନା କଲେ ।

ଘୋଡାଚଢ଼ି ଓ କାହାଳୀ ବଜାଇ କେତେଜଣ ପଟୁଆର କରି ଆଗେ ଆଗେ ଚାଲିଥାନ୍ତି-। ଗୁରୁଜୀ ଦିଲ୍ଲୀରେ ପହଞ୍ଚିଲା ମାତ୍ରେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କର ବଡ଼ ମେଳା ଲIଗିଗଲା-। ଜୟସିଂହ ନିଜ ଆସି ଗୁରୁଜୀଙ୍କୁ ପାଛୋଟି ନେଇଥିଲେ ।

ଔରଙ୍ଗଜେବ ଗୁରୁଙ୍କର ମହିମା ଜାଣିପାରିଲେ । ସେ ନିଜେ ଗୁରୁଜୀଙ୍କୁ ଦେଖା କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ । ମାତ୍ର ଗୁରୁଜୀ କହିଲେ ଯେ ସେ ନିଷ୍ଠୁର ସମ୍ରାଟ । ସେ ନିଜ ବାପାଙ୍କୁ କଏଦୀରେ ରଖି ଓ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ମାରି ସିଂହାସନରେ ବସିଛନ୍ତି । ତେଣୁ ଔରଙ୍ଗଜେବ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍‍ କରିପାରି ନଥିଲେ ।

ଗୁରୁ ହରକୃଷ୍ଣ ଦିଲ୍ଲୀରେ ଥଲାବେଳେ ଚଉଦିଗରେ ବସନ୍ତ ରୋଗ ବ୍ୟାପିଗଲା । ଘରେ ଘରେ ପିଲାମାନେ ବେଶୀ ଏହି ରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ । ଗୁରୁଜୀ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଘରକୁ ଘର ବୁଲି ସେମାନଙ୍କର ସେବା ଯତ୍ନ କଲେ । ଗୁରୁଜୀଙ୍କର ଦର୍ଶନ ଲାଭ କରିବା ମାତ୍ରେ ପିଲାମାନଙ୍କର ରୋଗ ଭଲହୋଇ ଯାଇଥିଲା । ଜାତି ଧର୍ମର ବାରଣ ନ ମାନି ସେ ସବରି ସେବାଯତ୍ନ କରିଥିଲେ । ଏବେ ମଧ୍ୟ ସବୁ ଜାତି, ଧର୍ମ ଓ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକ ବଙ୍ଗଳାସାହିବ ଗୁରୁଦ୍ଵାରକୁ ଆସି ଗୁରୁ ହରକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି । କାରଣ ସେତେବେଳେ ସେ କେତେଦିନ ଏଠାରେ ରହିଥିଲେ ।

ରIମରାୟ ଗୁରୁଜୀଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର କରି ହତାଶ ହେଲେ । ଔରଙ୍ଗଜେବଙ୍କ ପାଖରେ ଚାକିରି କରୁଥିଲେ ବି ଜୟସିଂହ ଗୁରୁଜୀଙ୍କର ସେବାରେ ଆଦୌ ହେଳା କରିନଥିଲେ । ଗୁରୁଜୀ ଔରଙ୍ଗଜେବଙ୍କୁ ଦେଖା କରିବାକୁ ମନା କରିଦେବାରୁ ସମ୍ରାଟଙ୍କର ରାଗ ପଞ୍ଚମକୁ ଉଠିଲା । ଜୟସିଂହଙ୍କ ଉପରେ ଦାଉ ସାଧିବେ ବୋଲି ଗୁରୁଜୀ ତାଙ୍କ ଘରଛାଡ଼ି ଜଣେ ଗରିବ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ କୁଡ଼ିଆ ଘରେ ରହିଲେ । ମାତ୍ର ଜୟସିଂହ ତାଙ୍କ ପାଦତଳେ ପଡ଼ି କ୍ଷମା ମାଗିଲେ ।

କୁହାଯାଏ ଯେ ହରକୃଷ୍ଣ ନିଜ ଉପରକୁ ବସନ୍ତରୋଗକୁ ନେଇ ଯାଇଥିଲେ । ଏଥିରେ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ଭାରି ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିଲେ । ମଣିଷ ଜାତିର ସେବା ପାଇଁ ସେ ଏତକ ତ୍ୟାଗ ସ୍ୱୀକାର କଲେ ବୋଲି କହିଥିଲେ । ନିଜ ଦେହକୁ ବସନ୍ତ ରୋଗ ଘାରିଲା ।

ଶିଷ୍ୟମାନେ ହାତଯୋଡ଼ି ତାଙ୍କର କରୁଣା ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ । ଧ୍ୟାନରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଗୁରୁଜୀ କହିଲେ–“ବାବା ବାକଲେ” । ଏଥିରେ ସେ ସୂଚନା ଦେଲେ ଯେ ବାକ୍ଲାରେ ତାଙ୍କର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଗୁରୁ ଅଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ବାସ କରୁଥିବା ତେଗ୍‍ ବାହାଦୁର ଯେ ତାଙ୍କ ପରେ ଗୁରୁଗାଦିରେ ବସିବେ, ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାପଡ଼ିଗଲା ।

ଗୁରୁ ହରକୃଷ୍ଣ ପାଞ୍ଚବର୍ଷ ଆଠମାସ ବୟସରେ ଗୁରୁ ଗାଦିରେ ବସିଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଆଠବର୍ଷ ହେବାଯାଏ ସେ ଏହି ଆସନରେ ଅଧିକାରୀ ହୋଇଥିଲେ । ଏହି ଅଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଥିବା ଭାଗବତ ସତ୍ତାର ସୂଚନା ଦେଇଥିଲେ । ଏହି ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ମଧ୍ୟ ସେ ମୋଗଲ ରାଜ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ । ଗୁରୁ ନାନକଙ୍କର ପବିତ୍ର ଗାଦିର ମହିମା ସେ ବଜାୟ ରଖିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ମନୋବଳ ଓ ନିର୍ମଳ ସେବାଭାବ ତାଙ୍କୁ ସବୁରି ସ୍ନେହ ଓ ସମ୍ମାନର ପାତ୍ର କରିଥିଲା । ସେ ସବୁ ଧର୍ମ ଓ ଜାତିର ପୂଜନୀୟ ହୋଇପାରିଥିଲେ ।

ଗୁରୁ ତେଗ୍ ବାହାଦୁର

ଗୁରୁ ତେଗ୍ ବାହାଦୁର ଥିଲେ ଷଷ୍ଠଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ସବା ସାନପୁଅ । ୧୬୨୧ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ ମାସରେ ଅମୃତସରଠାରେ ସେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ । ତୁଳସୀ ଦୁଇପତ୍ରରୁ ବାସେ । ସେ ସେମିତି ପିଲାଦିନୁ ଅନ୍ୟ ଭାଇମାନଙ୍କଠାରୁ ତଫାତ୍‍ ଥିଲେ ।

ଦିନେ ତାଙ୍କ ବାପା ହରଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ କୋଳରେ ପିଲା ତେଗ୍ ବାହାଦୁର ବସିଥିଲେ । ଗୁରୁଙ୍କ ଅଣ୍ଟାରେ ଝୁଲୁଥିବା ଖଣ୍ଡାକୁ ସେ ଖୁବ୍ ଜୋରରେ ଧରିପକାଇ ଥିଲେ । ବାପା ଏହା ଦେଖି କହିଥିଲେ–ସେ ଅସହାୟ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ । ସେମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ କଷ୍ଟରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବେ ।

ବଡ଼ ହେଲେ ବହୁ ସ୍ମରଣୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ ବୋଲି ତେଗ୍‍ ବାହାଦୁରଙ୍କ ପିଲାଦିନୁ ଜଣାପଡ଼ିଥିଲା । ତାଙ୍କର ଚାରିଭାଈ ଥିଲେ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଇଙ୍କର ସ୍ଵଭାବ ଥିଲା ଅଲଗା ଅଲଗା । ତାଙ୍କର ବଡ଼ଭାଇ ଗୁରୁଦତ୍ତ ପିଲାଦିନେ ପଇସାପତ୍ର ଗଣିବା ଆଉ ସଞ୍ଚିବାକୁ ଖୁବ୍ ଭଲ ପାଉଥିଲେ-।

ତାଙ୍କର ତଳ ଭାଇ ସୂରୁଯମଲ ଶିକାର କରିବାକୁ ଭାରି ଭଲ ପାଉଥିଲେ । ତାଙ୍କ ସାନଭାଇ ଅତଲରାଙ୍କର ସାଙ୍ଗସାଥି ଧରି ଖେଳିବାରେ ଖୁବ୍ ଝୁଙ୍କ୍ । ସବା ସାନଭାଇ ଅନୀ ରାୟ ଥିଲେ ଖୁବ୍ ସାହସୀ ପିଲା । ଖେଳିବାରେ ତାଙ୍କର ଭାରି ମନଥିଲା । ସେ ଧନୁଶର ବ୍ୟବହାର କରିବାରେ ଖୁବ୍ କୁଶଳୀ ଥିଲେ । ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ତାଲିମ ଦେଉଥିଲେ ।

ପିଲାଦିନୁ ତେଗବାହାଦୁର ଗରିବ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଭାରି ସ୍ନେହ କରୁଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କୁ ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ । କାହାର ଚିରାଫଟା ଲୁଗାପଟା ପିନ୍ଧିବାର ଦେଖିଲେ, ସେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଘରୁ ଭଲ ଲୁଗାପଟI ଆଣି ଦେଉଥିଲେ I

ଦିନକର କଥା I ବଡ଼ଭାଇ ଗୁରୁଦତ୍ତଙ୍କର ବାହାଘର ହେଉଛି I ତେଗ୍‍ ବାହାଦୁର ଖୁବ ଭଲ ଚକଚକିଆ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥାନ୍ତି । ବରଯାତ୍ରୀ ଦଳ ଯିବା ପାଇଁ ସଜବାଜ ହୋଇଥାନ୍ତି । ଗୋଟିଏ ଲଙ୍ଗଳା ପିଲା ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲା । ତା’ଦେହରେ ଖଣ୍ଡେ ହେଲେ କିଛି ନଥିଲା ।

ସେ ବରଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଆଡ଼ମ୍ବର ଆଡ଼କୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଆଖି ମେଲାଇ ଚାହିଁଲା ।

ତେଗ୍‍ ବାହାଦୁର ସହାନୁଭୂତିର ସହିତ ସେଇ ପିଲାଟିକୁ ଅନାଇଲେ । ସେ ତାଙ୍କର ଦାମୀ ପୋଷାକତକ ଓହ୍ଲାଇ ପକାଇ ସେଇ ପିଲାଟିକୁ ବଢ଼ାଇଦେଲେ । ତେଗବାହାଦୁର ଘରକୁ ଯାଇ ଅନ୍ୟ ପୋଷାକ ପନ୍ଧିବାକୁ ବାହାରିଲେ । ମାଆ ପଚାରିଲେ–ତୋର ଏତେ ଭଲ ପୋଷାକ ଗଲା କୁଆଡ଼େ ?

ତେଗବାହାଦୁର ସରଳ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ–ମାଆ, ଗରିବ ଲଙ୍ଗଳା ପିଲାଟିକୁ ଆଉ କିଏ ଲୁଗାପଟା ଦେବ ? ତୁ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ପିନ୍ଧିବାକୁ ପୋଷାକ ଦେବୁ ।

ତେଗବାହାଦୁରଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ଅଲଗା ପ୍ରକାର ଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ବାପା ଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପାଖେ ପାଖେ ରହୁଥିଲେ । ତାଙ୍କ କାମଦାମରେ ଆଗ୍ରହ ଦେଖାଉଥିଲେ । ସେଥିରେ ଭାଗ ନେଉଥିଲେ । ବାପା ଯାହା ଚାହୁଁଥିଲେ, ତାହା କରିବାରେ ତିଳେହେଲେ ହେଳା କରୁନଥିଲେ । ସେ ନିୟମିତ ଭାବରେ ଗୁରୁବାଣୀ ପଢ଼ୁଥିଲେ ଆଉ ସେସବୁ ମୁଖସ୍ଥ କରୁଥିଲେ । ସେ ଥରେ ଥରେ ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟା ଧରି ଆଖି ବୁଜି ଧ୍ୟାନରତ ରହୁଥିଲେ ।

ତେଗ୍‍ ବାହାଦୁର ସାଙ୍ଗସାଥୀମାନଙ୍କୁ ଭଲ ଅଭ୍ୟାସମାନ କରିବାକୁ କହୁଥିଲେ । ତାଙ୍କର ନିଜ ଜୀବନ ଓ ସଦଭ୍ୟାସ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଖୁବ୍ ଉତ୍ସାହ ଯୋଗାଉଥିଲା ।

ତେଗ୍‍ ବାହାଦୁର ଶିଖ୍‍ ଧର୍ମର ନବମଗୁରୁ ହେଲେ । ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଭଲ ଆଚରଣ ଓ ଭଲ କାମ ଉପରେ ସେ ଖୁବ୍ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେଉଥିଲେ । ସେ ମାଦକ ଦ୍ରବ୍ୟର ବ୍ୟବହାର ବିରୋଧରେ ପ୍ରଚାର କରୁଥିଲେ । ଥରେ ସେ ଗୋଟିଏ ଗାଁ ଭିତରେ ଯାଉଥିଲେ । ଦେଖିଲେ ଗାଁର ଲୋକମାନେ ଆରାମରେ ବସି ହୁକା ଲଗାଇଛନ୍ତି । ଗୁରୁଙ୍କ ସାଥିରେ ଯାଉଥିବା ଜଣେ ଲୋକ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଦେଲା । ସେମାନେ ଖୁବ୍ ତର ତର ହୋଇ ହୁକା ଆଦି ଫିଙ୍ଗି ଦେଲେ । ଗୁରଜୀ ଆସିବାରୁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚି ଆଉ ଦିନେ ଟାଣିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ଶପଥ ଗ୍ରହଣ କଲେ I

ଗୁରୁଜୀ ଏଥିରେ ଖୁସି ହୋଇଗଲେ I ଜମିରେ ସେମାନେ ଆଉ ଧୂଆଁପତ୍ର ଚାଷ ନ କରିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଲେ I ସେମାନଙ୍କୁ ଗହମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ଚାଷ କରିବାକୁ ବତାଇଲେ I ଚାଷୀମାନେ ଏହା କରିବାକୁ ରାଜି ହେଲେ I ତେଗ୍‍ ବାହାଦୁର ପାଖରେ ସେମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଇଁ ଅନ୍ତରର ଭକ୍ତି ଜଣାଇଲେ I

ତେଗ୍‍ ବାହାଦୁରଙ୍କ ଜୀବନ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଲୁଅ ପରି ଜଳି ଉଠିଲା I ସେ କୋଡିଏ ବର୍ଷ ଧରି ଗାଁ ବାକଲାଠାରେ ଏକ ଚଉପାଢ଼ୀ ଉପରେ ଧ୍ୟାନରତ ରହୁଥିଲେ I ତାଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ନବମ ଗୁରୁ ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରାଗଲା, ସେ ନୀରବରେ ବସି ରହିଥିଲେ I ତାଙ୍କର ନମ୍ରତା ଓ ସରଳତାରେ ସମସ୍ତେ ମୁଗ୍ଧ ହେଉଥିଲେ I

ତେଗ୍‍ ବାହାଦୁର ନବମ ଗୁରୁ ଭାବରେ ଘୋଷଣା ହେଲାପରେ ଧୀରମଲ ନାମକ ଜଣେ ଆପଣାର ଲୋକ ଅଧୀର ହୋଇପଡ଼ିଲେ I ରାଗ ତାଙ୍କର ପଞ୍ଚମକୁ ଉଠିଗଲା I ଗୁରୁଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ସେ ଏକ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର କଲେ I ସେ ଜଣେ ଘାତକକୁ ପଠାଇଲେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ I ଗୁରୁଜୀଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ସେ ଗୁଳି ମାରିଲା I ଗୁରୁଜୀ ଅଳ୍ପକେ ରକ୍ଷା ପାଇଗଲେ I ହେଲେ, ତାଙ୍କର କାନରେ ଗୁଳି ବାଜିଗଲା I

ଗୁରୁଜୀ ଏଥିରେ ବିବ୍ରତ ହେଲେ ନାହିଁ I ଆଉ ଜଣେ ଗୁଣ୍ଡା ଆସି ଗୁରୁଜୀଙ୍କର ସବୁ ଲୁଟିନେଲା I ଶିଷ୍ୟମାନେ ବିଚାର କଲେ ଧୀରମଲ ଉପରେ ରାଗ ସୁଝାଇବାକୁ I ସେମାନେ ତା’ର ସବୁ ଧନସମ୍ପଦ ଏମିତିକି ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥ ମଧ୍ୟ ନେଇଗଲେ I ତେଗ୍‍ ବାହାଦୁର ଯେତେବେଳେ ଏସବୁ ଘଟଣା ଜାଣିଲେ ସେ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଗାଳି ଦେଲେ ଆଉ ଧର୍ମପୁସ୍ତକ ସହିତ ସବୁ ସମ୍ପଦ ଫେରାଇ ଦେବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ I

ଶିଷ୍ୟମାନେ ଧୀରମଲକୁ ସବୁ ଫେରାଇ ଦେଲେ I ହେଲେ, ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥଟି ଫେରାଇଲେ ନାହିଁ I ଗୁରୁଙ୍କ କହିବାନୁସାରେ ତାକୁ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ରଖାଗଲା I ଧୀରମଲ ନିଜେ ଯାଇ ତାକୁ ଆଣିଥିଲା I ତେଗ୍‍ ବାହାଦୁର ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବୁଝାଇଥିଲେ ଯେ କ୍ଷମା ହେଉଛି ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଗୁଣ I ସମସ୍ତେ ହାସଲ କରିବା ଉଚିତ I ଏହି ଘଟଣାରୁ ଗୁରୁଜୀଙ୍କ ମହତ ଗୁଣ ଜଣାପଡ଼େ I

ଗୁରୁ ତେଗ୍‍ ବାହାଦୁର ଅନେକ ରଚନା କରିଥିଲେ I ସେହିସବୁ ଗୀତ ଜୀବନର ଅସାରତା ପ୍ରକାଶ କରିଥାଏ I ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ ଜପିବା ଓ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉପରେ ସେ ଖୁବ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଥିଲେ I ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଥିଲା ତ୍ୟାଗ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ସୌହାର୍ଦ୍ଦ୍ୟର ଜୀବନ I

ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ

ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ହେଉଛନ୍ତି ଶିଖ୍‍ ଧର୍ମର ଦଶମ ଗୁରୁ । ସେ ଗୁରୁ ତେଗ୍‍ ବାହାଦୁରଙ୍କ ପୁଅ । ସେ ବିହାରର ରାଜଧାନୀ ପାଟଣାଠାରେ ୧୬୬୬ ମସିହାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ପିଲାଦିନେ ଗୋବିନ୍ଦ ବହୁ ଅସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।

ବିଖ୍ୟାତ ମୁସଲମାନ ଫକୀର ପୀର ଭିକନ ଶାହ ତାଙ୍କର ଦୈବୀଶକ୍ତି ବଳରେ ଜାଣିପାରିଥିଲେ ଯେ ପାଟଣାଠାରେ ଗୋଟିଏ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଜ୍ୟୋତିଷ୍କର ଜନ୍ମ ହୋଇଛି । ସେଦିନ ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ । ପୀର ଭିକନ ପିଲାଟିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଓ ନିଜର ସମ୍ମାନ ଜଣାଇବାକୁ ଚାହିଁଲେ । ଦିନେ ସେ ପାଟଣାକୁ ଯାଇଥିଲେ । ସାଥିରେ ନେଇଥିଲେ ଦୁଇ ମାଠିଆ ମିଠା । ଆଉ ଦୁଇଟି ପାତ୍ରରେ କ୍ଷୀର ଓ ନୀର । ଏସବୁ ନେଇ ସେ ପିଲାଟି ଆଗରେ ରଖି ଦେଇଥିଲେ । ଗୋବିନ୍ଦ ମିଠା ଥିବା ମାଠିଆ ଉପରେ ହାତ ରଖି କ୍ଷୀର ଓ ନୀର ଥିବା ପାତ୍ରକୁ ଢାଳି ଦେଇଥିଲେ । ଏହା ଦେଖି ପୀର ଭକ୍ତିରେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇଥିଲେ ।

ପୀର ଭିକନ ଲୋକଙ୍କୁ ବୁଝାଇ ଦେଇଥିଲେ ଯେ ଏ ପିଲା ଜଣେ ଦେବଦୂତ । ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ଵାରା ସେ ଜଣାଇଦେବେ ଯେ ହିନ୍ଦୁ ମୁସଲମାନ ଉଭୟ ସମାନ । ସେମାନେ ଭାଇ ଭାଇ ।

ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ପିଲାଦିନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାଥିରେ ମିଶିଯାଉଥିଲେ । ସବୁରି ସାଥିରେ ହସଖୁସି ଓ ସୁଖଦୁଖ ହେଉଥିଲେ । ପାଟଣା ସହରରେ ପିଲାଠାରୁ ବଡ଼ଯାଏ ସରୁରି ତାଙ୍କର ଆପଣାର ହୋଇଥିଲେ ।

ଗୋବିନ୍ଦ ଥିଲେ ପିଲାମାନଙ୍କର ଖୁବ୍ ଆଦରର । ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସେ ଖେଳୁଥିଲେ ଓ ବୁଲୁଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ନେତା ହୋଇଥିଲେ । କିପରି ନାନା ପ୍ରକାର ଖେଳ ଖେଳିବାକୁ ହେବ, ସେ ତା’ର ସବୁ ଯୋଜନା କରୁଥିଲେ I ଦୁଇ ଦଳର ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଭାଗ କରି ସେ ପ୍ରତିଦିନ ମିଛିମିଛିକିଆ ଲଢ଼େଇ କରୁଥିଲେ I ଯେଉଁ ଦଳ ଜିଣୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା ଓ ପୁରସ୍କାର ଦିଆଯାଉଥିଲା I ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ମାଆ ଗୁଜ୍ଵରୀ ପିଲାମାନଙ୍କର ଏହି ଖେଳ ଦେଖି ଖୁସି ହେଉଥିଲେ-I ସେ ନିଜେ ସେମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହ ଦେଉଥିଲେ ଏବଂ ପୁରାସ୍କାରମାନ ବାଣ୍ଟୁଥିଲେ-I

ସେତେବେଳେ ମୋଗଲ ନବାବଙ୍କୁ ଲୋକେ ଭାରି ଭୟ କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କର କେହି କର୍ମଚାରୀ ଯଦି ଚାଲିଯାଉଥିଲେ, ସାଧାରଣ ଲୋକ ଲୁଚି ପଳାଉଥିଲେ । ତାଙ୍କ ହାବୁଡ଼େ ପଡ଼ିଗଲେ ମୁଣ୍ଡନୁଆଁଇ ସଲାମ କରୁଥିଲେ । ଗୋବିନ୍ଦ ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ନୂଆ ସାହସ ଓ ନୂଆ ବଳ ଭରିଦେଲେ । ସେମାନଙ୍କୁ ସଲାମ ଜଣାଇବା ଦୂରେ ଥାଉ ଗୋବିନ୍ଦ ସେମାନଙ୍କ ଗୁଣ୍ଡା ଚେହେରା ଦେଖି ହସୁଥିଲେ ଆଉ ଥଟ୍ଟା କରୁଥିଲେ ।

ଗୋବିନ୍ଦ ଏହିପରି ମୋଗଲ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ପିଲାଦିନୁ ନିଜକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ-। ମୋଗଲ ନବାବଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ, ଅତ୍ୟାଚାର ବିରୋଧରେ ଲଢ଼େଇ କରିବାକୁ ସେ ଅଣ୍ଟାଭିଡ଼ି ବାହାରିଥିଲେ । ପିଲାଦିନୁ ସେ ଅନ୍ଧବିଶ୍ଵାସ ଓ ଅର୍ଥହୀନ ସାମାଜିକ ରୀତିନୀତି ବିରୋଧରେ ନିଜର ମତ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲେ । ଟଙ୍କା ପଇସା ଓ ସୁନାରୂପା ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଆଦୌ ଲୋଭ ନଥିଲା-। ମାଆ ଗୁଜ୍ଵରୀ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ସୁନାବଳା ଗଢ଼ିଥିଲେ । ଥରେ ନଦୀ ପାଖରେ ଖେଳୁ ଖେଳୁ ସେଥିରୁ ଗୋଟିଏ ସୁନାବଳା ପାଣିରେ ଖସିପଡ଼ିଥିଲା । ପାଣିରେ ବୁଡ଼ି ତାକୁ ବାହାର କରିବା ପାଇଁ ଲୋକ ଡକାହେଲେ । “ବଳାଟି କେଉଁଠି ପଡ଼ିଛି” ବୁଡ଼ାଳି ପଚାରିବାରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ଆରପଟୁ ସୁନାବଳାକୁ ନଈ ଭିତରକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଇ “ସେଇଠି” ବୋଲି କହିଥିଲେ ।

ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ଲୁହା ଓ ଇସ୍ପାତ ତିଆରି ଅଳଙ୍କାର ସବୁ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିଲେ । କେହି ଆକ୍ରମଣ କଲେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ତାକୁ ଅସ୍ତ୍ରରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ କହୁଥିଲେ । ତାଙ୍କ ସମୟରେ ଲୁହା ଏକ ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ଭାବରେ ଆଦର ଲାଭ କଲା । ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସାଥିରେ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ପାଟଣାର ସବୁ ଗଳିକନ୍ଦିକୁ ଯାଇଥିଲେ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରାଯାଉଥିଲା । ସବୁରି ପାଖରେ ସେ ଆପଣାର ହୋଇଥିଲେ ।

ଗୋଟିଏ ଧନୀ ଜମିଦାର ଫତେଚାନ୍ଦଙ୍କର ପିଲାଛୁଆ ନଥିଲେ । ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ରାଣୀ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ମଧୁର ବ୍ୟବହାର ଓ ହସ ହସ ମୁହଁ ଦେଖି ଖୁବ୍ ଖୁସି ହୋଇ ଯାଉଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପରି ପିଲାଟିଏ ପାଇବାକୁ ତାଙ୍କର ଭାରି ମନ ହେଲା । ଗୋବିନ୍ଦ ଏହା ଜାଣି ପାରି ରାଣୀଙ୍କ ଘରେ ନିଜେ ପହଞ୍ଚି ଗଲେ । ତାଙ୍କ ସାଥିରେ କେତେକ ସାଥୀ ବି ଥିଲେ । ଗୋବିନ୍ଦ ରାଣୀଙ୍କ କୋଳରେ ବସି ତାଙ୍କୁ “ମାଆ” ବୋଲି ଡାକିଲେ । ସେ ତାଙ୍କର ସବୁ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ କିଛି ଖାଇବାକୁ ଦେବା ପାଇଁ କହିଥିଲେ । ରାଣୀ ଏଥିରେ ଖୁସି ହୋଇଗଲେ । ସେ ପୁରୀ ତରକାରୀ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଲେ । ତାଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଆନନ୍ଦର ଆଲୁଅ ଝରି ପଡ଼ିଲା ।

ରାଣୀଙ୍କ ଘରେ ଗୋଟିଏ ଭୋଜିର ଆୟୋଜନ ହୋଇଗଲା । ପିଲାମାନେ ଭୋଜି ଖାଇ ଖୁସି ଓ ରାଣୀ ସେମାନଙ୍କୁ ଖୁଆଇ ମଧ୍ୟ ଖୁସି । ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର “ମାଆ” ଡାକ ତାଙ୍କୁ ମୁଗ୍ଧ କଲା-। ସେହି ଦିନଠାର ଫତେଚାନ୍ଦଙ୍କ ଉତ୍ତରଧିକାରୀମାନେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପୁରି ଓ ତରକାରୀ ଖାଇବାକୁ ଦେଇଥା’ନ୍ତି ।

ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଅଳ୍ପ ବୟସ ହୋଇଥିଲା ବେଳେ ତାଙ୍କ ବାପା ତେଗ୍ ବାହାଦୁର ଆନନ୍ଦପୁରଠାରେ ତାଙ୍କ ପଢ଼ାପଢ଼ିର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ । ପାର୍ସି, ସଂସ୍କୃତ ଓ ଅନ୍ୟଭାଷାରେ ସେ ଶିକ୍ଷାଲାଭ କରିଥିଲେ । ଗୁରୁ ନାନକ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁରୁମାନଙ୍କର ଭଜନ ଜଣାଣ ସବୁ ସେ ପଢ଼ି ମନେ ରଖିଥିଲେ । ଘୋଡ଼ାଚଢ଼ା, ଖଣ୍ଡା ତରବାରୀ ଯୁଦ୍ଧ, ଧନୁଶର ବ୍ୟବହାର କରିବା କୌଶଳ ଆଦିରେ ତାଙ୍କର ଖୁବ୍ ଅଭ୍ୟାସ ଓ ଦଖଲ ଥିଲା ।

୧୬୭୨ ମସିହାରେ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ଆନନ୍ଦପୁର ସାହିବକୁ ଯାଇଥିଲେ । ତରୁଣ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ପାଟଣାରୁ ବାହାରିଥିଲେ । ଦାନପୁର, ବକ୍ସାର, ମୀର୍ଜାପୁର, କାଶୀ, ଆହ୍ଲାବାଦ, ଲକ୍ଷ୍ନୌ, କାନପୁର, ଆଗ୍ରା, ମଥୁରା, ବାରେଲୀ, ହରଦ୍ଵାର ଆଦି ଦେଇ ୧୬୭୩ ମସିହାରେ ଆନନ୍ଦପୁରଠାରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ । ବାଟରେ ସେ ପୀର ଭିକନଙ୍କ ସହିତ ଲକ୍ଷ୍ନୌ ପାଖ ଘୂରାମଠାରେ ଦେଖା କରିଥିଲେ ।

ଥରେ କାଶ୍ମୀରରୁ ବହୁ ପଣ୍ଡିତ ତେଗ୍ ବାହାଦୁରଙ୍କ ଦରବାରକୁ ଆସିଥିଲେ । ମୋଗଲ ସରକାରଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାରରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଗୁହାରି କଲେ । ମୋଗଲ ବାଦଶାହ ଔରଙ୍ଗଜେବ ହୁକୁମ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ, ହିନ୍ଦୁମାନେ ନିଜ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି ଇସଲାମ ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିବେ ।

ତେଗ୍ ବାହାଦୁର ଏହି ଦୁଃଖର କାହାଣୀ ଶୁଣୁଛନ୍ତି । ଏହି ସମୟରେ ତରୁଣ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ଗଲେ । ବାପାଙ୍କୁ ଗଭୀର ଚୀନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଥିବାର ଜାଣି ପଚାରିଥିଲେ–କଥା କ'ଣ ?

ଗୁରୁଜୀ ପୁଅକୁ ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟଙ୍କ ହୁକୁମ କଥା ଜଣାଇଥିଲେ । ଗୋବିନ୍ଦ ପଚାରିଲେ–ବାପା କୁହନ୍ତୁ, କେଉଁ ଉପାୟରେ ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କୁ ଔରଙ୍ଗଜେବଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ ଆଦେଶ ବିରୋଧରେ ଠିଆ ହେବାରେ ସାହା ହୋଇପାରିବା ?

ତେଗ୍ ବାହାଦୁର ଉତ୍ତର ଦେଲେ–ଜଣେ ପୁଣ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ଆତ୍ମବଳି ଫଳରେ ହିଁ ହିନ୍ଦୁ ମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ଧର୍ମରକ୍ଷା କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିହେବ ।

ଏହାଶୁଣି ନଅ ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ପୁତ୍ର ଗୋବିନ୍ଦ ହଠାତ୍‍ ଉତ୍ତର ଦେଲେ–ବାପା, ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ କିଏ ଆଉ ଧର୍ମପ୍ରାଣ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି ?

ଗୁରୁ ତେଗ୍ ବାହାଦୁର ପୁଅଠାରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଖୁବ୍ ଖୁସି ହୋଇଗଲେ । ସେ କାଶ୍ମୀର ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କୁ ସାହସୀ ହେବାକୁ କହିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ଗୁରୁ ତେଗ୍ ବାହାଦୁର ରାଜି ହେଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ଏଥିରେ ସବୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ । ଏହିକଥା ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟଙ୍କୁ ଜଣାଇ ଦିଆଗଲା । ତେଗ୍ ବାହାଦୁରଙ୍କୁ ଦଲ୍ଲୀକୁ ଡାକି ନେଇ ଔରଙ୍ଗଜେବଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ହତ୍ୟା କରାଗଲା । ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଗୁରୁଜୀ ଶହୀଦ ହେଲେ ।

ଅନ୍ୟର ଧର୍ମରକ୍ଷା ପାଇଁ ଜଣେ ଆତ୍ମବଳି ଦେବାରେ ଏହା ଥିଲା ଏକ ଅଜଣା ଅଶୁଣା ଘଟଣା । ନଅବର୍ଷର ପିଲା ଗୋବିନ୍ଦ ନିଜ ବାପାଙ୍କୁ ଶହୀଦ ହେବା ପାଇଁ ପଠାଇଥିଲେ । ଏପରି ଜଣେ ସାଧୁସନ୍ଥକୁ ପାଇବା ମଣିଷ ଇତିହାସରେ ବିରଳ ।

ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ନିଜେ ଭାଇ ଜାଇତାଙ୍କ ଠାରୁ ବାପାଙ୍କର କଟାମୁଣ୍ଡ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ ତାକୁ କୁଣ୍ଢେଇ ଧରିଥିଲେ । ଆଖିରୁ ତାଙ୍କର ଲୁହର ଧାର ଛୁଟିଥିଲା । ତେଗ୍ ବାହାଦୁରଙ୍କ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିବାରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ଗୁରୁ ଗାଦିରେ ବସିଥିଲେ । ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ବୟସ ହୋଇଥିଲା ମାତ୍ର ନଅ ବର୍ଷ । ସେ ଦଶମ ଗୁରୁ ଭାବରେ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମନରେ ସାହସ ଓ ଦମ୍ଭ ଖେଳାଇ ଦେଇଥିଲେ ।

ଗୁରୁ ଗାଦିରେ ବସିଲା ପରେ ପରେ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଶିଖ୍‍ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଆସି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇଥିଲେ । ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ସେମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ଉପହାରମାନ ଆଣିଥିଲେ । ଅନେକ ସନ୍ଥ ମଧ୍ୟ ସମବେତ ହୋଇଥିଲେ ।

ଥରେ ଦୁଲରା ନାମକ ଜଣେ ଲୋକ ଗୁରୁଜୀଙ୍କ ଦରବାରକୁ ଆସିଥିଲେ । ସେ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖରେ, ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇ ପ୍ରଣାମ ଜଣାଇଥିଲେ । ତା’ପରେ ତାଙ୍କର ଉପହାର ସମର୍ପଣ କଲେ । ହୀରାଲଗା ସୁନାର ବଳା ଦୁଇଟି ଦେଇଥିଲେ । ମାତ୍ର ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରି ନଥିଲେ ।

ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ ଅତ୍ୟାଚାର ବିରୋଧରେ ଲଢ଼େଇ କରିବା ପାଇଁ ଶିଖ୍‍ମାନଙ୍କୁ ସେ ନିର୍ଭୟ ଓ ସାହସୀ ସୈନ୍ୟ ଭାବରେ ଗଢ଼ିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ । ୧୬୯୯ ମସିହାର ପବିତ୍ର ବୈଶାଖୀ ଦିବସ । ଆନନ୍ଦପୁର ସାହିବଠାରେ ଶିଖ୍‍ମାନଙ୍କର ବିରାଟ ସମାବେଶ । ସେଠାରେ ଗୁରୁଗୋବିନ୍ଦ ଖାଲ୍‍ସା ପନ୍ଥ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।

ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଯୋଦ୍ଧା ପଦରେ ଗଢ଼ି ସେମାନଙ୍କୁ ସେ “ସିଂହ” ବୋଲି କହଥିଲେ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଖ୍‍ ଲକ୍ଷେ ଲୋକଙ୍କୁ କିପରି ମୁକାବିଲା କରିପାରିବ, ତାହା ଥିଲା ତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ । ସମସ୍ତ ସତ୍ ଓ ମହାନ୍ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଶିଖ୍‍ ତିଳେ ହେଲେ ଘୁଞ୍ଚିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଏଥିପାଇଁ ସେ ଭଗବାନଙ୍କଠାରୁ ଶକ୍ତି ଓ ସାହସ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିଲେ ।

ଗୁରୁଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ସାରା ଜୀବନ ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟ ମାନଙ୍କର ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅତ୍ୟାଚାର ବିରୋଧରେ ଲଢ଼େଇ କରିବାରେ କଟିଥିଲା । ସାହସୀ ଶିଖ୍ ସୈନ୍ୟମାନେ ମୋଗଲ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ବୀରତ୍ଵର ସହିତ ଲଢ଼େଇ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ତଳିତଳାନ୍ତ କରିଥିଲେ । ଗୁରୁଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହଙ୍କ ନେତୃତ୍ଵରେ ସେମାନେ ଶହ ଶହ ମୋଗଲ ସୈନ୍ୟ ଓ ସେନାପତିଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ । କେତେକ ଶିଖ୍‍ ସୈନ୍ୟ ବୀରତ୍ଵର ହିତ ଲଢ଼େଇ କରି ଶହୀଦ ହୋଇଥିଲେ ।

ସମ୍ରାଟ ଔରଙ୍ଗଜେବ ଶେଷ ଜୀବନରେ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହଙ୍କ ସହିତ ବୁଝାମଣା କରିବାକୁ ଭାବିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ସେ ହଠାତ୍ ମୃତ୍ୟୁମୁଖରେ ପଡ଼ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପରେ ସିଂହାସନରେ ବସିବା ପାଇଁ ମୋଗଲ ରାଜବଂଶରେ କଳହ ଓ ଗଣ୍ଡଗୋଳ ଘଟିଥିଲା ।

ଗୁରୁଜୀଙ୍କର ଆର୍ଶୀବାଦ ନେଇ ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟ ବାହାଦୁର ଶାହ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିଥିଲେ । ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହଙ୍କୁ ସେ ଭIରି ମାନିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଜଣେ ମନ୍ତ୍ରୀ ନବାବ ୱାଜିର ଖାଁ ସଦାବେଳେ ଗଣ୍ଡଗୋଳର ମୂଳ ବାହାର କରୁଥିଲେ ।

ଗୁରୁଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ବିରୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ନବାବ ୱାଜିର୍ ଖାଁ ଦୁଇଜଣ ପଠାଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପିଛା ଲଗାଇଥିଲେ । ୧୭୦୮ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୫ ତାରିଖ । ସେ ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଜାମସେଦ ଖାଁ ଗୁରୁଜୀଙ୍କ ଉପରେ ହଠାତ୍ ଚଢ଼ାଉ କଲା । ଗୁରୁ ସେତେବେଳେ ସନ୍ଧ୍ୟା ପ୍ରାର୍ଥନା ସାରିଥିଲେ । ଖଣ୍ଡାରେ ଜାମସେଦ ଖାଁ ଗୁରୁଜୀଙ୍କୁ ଖୁବ୍ ଆଘାତ କରିଥିଲେ । ଗୁରୁଜୀ ଓଲଟା ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ କୃପାଣରେ ଜଣେ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଆଉ ଜଣେ ଦଉଡ଼ି ପଳାଇ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲା ।

ସେହି ବର୍ଷ ଅକଟୋବର ୬ ତାରିଖ । ଗୁରୁଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ଧନୁଶର ଧରିଲେ । ଲକ୍ଷ୍ୟ ସ୍ଥିର କରି ଖୁବ୍ ଜୋରରେ ଶର ମାରିଦେଲେ । ପୂର୍ବରୁ ପଠାଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା କ୍ଷତି ମୁହଁଟି ଖୋଲିଗଲା । ରକ୍ତର ଧାର ଛୁଟିଲା । ଗୁରୁଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ଳାଣି ପାରିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଦୀପ ଲିଭିବାକୁ ଯାଉଛି । ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଡକାଇଲେ । ସମସ୍ତେ ଆସିବାରୁ ସେ ଘୋଷଣା କଲେ ଯେ ପବିତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥ ‘‘ଗ୍ରନ୍ଥ ସାହିବ’’ ତାଙ୍କ ପରେ ସେମାନଙ୍କର ଗୁରୁ ଓ ଦିଗ୍‍ଦର୍ଶକ ହେବେ । ଗୁରୁ ଗ୍ରନ୍ଥ ସାହିବଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କର ସମ୍ମିଳନୀକୁ ‘‘ଗୁରୁ ପନ୍ଥ’’ କୁହାଯିବ ।

ଗୁରୁଗୋବିନ୍ଦ ତାଙ୍କର ନୀଳବର୍ଣ୍ଣର ପୋଷାକ ପରିଧାନ କଲେ । ଅଣ୍ଟା ଚାରିପାଖରେ ହଳଦିଆ ପଟିଟିଏ ଭିଡ଼ିଦେଲେ । ମୁଣ୍ଡରେ ତାଙ୍କର ଶୋଭା ପାଇଲା ପଗଡ଼ି ଆଉ ତାର ଏକ ଅଂଶ ଝୁଲିବାରେ ଲାଗିଲା । ନିଜେ କୃପାଣ, ଧନୁଶର, ବର୍ଚ୍ଛା ଓ ଢାଲରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ହେଲେ । ଡାହାଣ ହାତ ବର୍ଚ୍ଛାଟି ଧରି ତାଙ୍କ ନୀଳ ଅଶ୍ୱ ଉପରକୁ କୁଦି ପଡ଼ିଲେ । ଆଖି ପିଛୁଳାକେ ଘୋଡ଼ା ବିଜୁଳି ବେଗରେ ଛୁଟିଲା । ଏହା ଥିଲା ତାଙ୍କର ଶେଷଯାତ୍ରା ।

ଗୁରୁଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଜଣେ ଶିଷ୍ୟ ପଚାରିବାରୁ ସେ କହିଥିଲେ ଯେ ଗୁରୁଗ୍ରନ୍ଥ ସାହିବ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ଗୁରୁ ହୋଇ ରହିବେ । ଦଶଜଣ ଗୁରୁଙ୍କର ଭଗବତ୍ ସଭା ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେବ । ଶିଖ୍‍ମାନଙ୍କର ସମ୍ମେଳନ ଶିଖ୍‍ ଧର୍ମର ଭଲମନ୍ଦ ବିଚାର କରିବେ । ଭଗବାନଙ୍କଠାରୁ ସମର୍ଥନ ଲାଭ କରିବେ । ଖାଲ୍‍ସା ସବୁ ଶିଖ୍‍ଙ୍କର ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ହେବେ I

ଶିଷ୍ୟମାନେ ଗୁରୁଗ୍ରନ୍ଥ ସାହିବଙ୍କ ପାଖରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇଲେ । ଗୁରୁଙ୍କର ବାଣୀ ‘‘ଶବଦ’’ରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି I ସେଥିରେ କୁହାଯାଇଅଛି ଯେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନଙ୍କର ଆର୍ଶୀବାଦ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ ସେମାନେ ସୁଖଶାନ୍ତିରେ ହସି ଉଠିବେ ।

ଦଶମଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହଙ୍କର ଏହା ଥିଲା ଶେଷ ଇଚ୍ଛା, ଶେଷ ବାଣୀ ଓ ଶେଷ ଉପଦେଶ । ୧୭୦୮ ମସିହା ଅକ୍ଟୋବର ୭ ତାରିଖରେ ସେ ନିଜକୁ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ମିଶାଇ ଦେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଯୁଗ ଯୁଗ ଧରି ଶିଖ୍‍ମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇ ଆସିଛି ।